TNO: personeelstekort daalt licht, maar krapte verlamt steeds meer werkgevers

Ongeveer een kwart van de Nederlandse werkgevers (26 procent) heeft nu te maken met personeelstekort. Dat is iets minder dan in 2024, toen het aandeel 28 procent was. Dat blijkt uit de Werkgevers Enquête Arbeid (WEA) 2026 van TNO, die in het eerste halfjaar werd ingevuld door 6.010 werkgevers. Daarnaast verwacht 25 procent van de werkgevers binnen twee jaar krapte, ook al hebben ze die nu nog niet.

Krapte is het grootst in de bouw en bij grote organisaties

Het tekort verschilt sterk per sector. In de bouw ervaart 47 procent van de werkgevers personeelstekort, in de industrie en de zorg elk 34 procent. Ook de omvang van de organisatie maakt uit. Bij vestigingen met 1 tot 4 medewerkers meldt 22 procent krapte, bij vestigingen met 100 of meer medewerkers 38 procent.

• Lees ook: 1 op 3 werkgevers voelt strijd om talent op arbeidsvoorwaarden

Schaarste neemt licht af, maar de gevolgen wegen zwaarder

Andere onderzoeken wijzen in dezelfde richting, al zijn ze niet één op één vergelijkbaar met de WEA. Uit het ledenonderzoek van AWVN blijkt dat het aandeel werkgevers met personeelstekorten is gedaald van 80 naar 71 procent. Ruim een kwart kan producten of diensten als gevolg van personeelstekorten niet meer leveren. Het UWV meldt dat 58 procent van de werkgevers last heeft van arbeidsmarktkrapte, bijna hetzelfde niveau als een jaar eerder. 

Ook in de WEA zie je dat de verwachtingen veranderen. 13 procent van de werkgevers met (verwachte) krapte denkt die niet te kunnen oplossen, tegen 7 procent in 2024. De meest genoemde oplossingen zijn anders werven en selecteren (45 procent), mensen opleiden (43 procent) en slimmer werken of organiseren (34 procent).

• Lees ook: Licht krimpende werkgelegenheid in Q3 bij verrassend sterke economische groei

Innovatie stabiel, maar knelpunten blijven

Innovatie onder werkgevers is sinds 2010 afgenomen, maar de afgelopen twee jaar bleef het aandeel dat innoveerde ongeveer gelijk. 24 procent introduceerde een nieuw of sterk verbeterd product of dienst, 35 procent een verbeterd proces. Toch ervaart meer dan de helft (53 procent) één of meer knelpunten. Personeel of vaardigheden wordt het vaakst genoemd (25 procent), gevolgd door financiële mogelijkheden (22 procent).

Het personeelsknelpunt speelt vooral bij grote organisaties: van de organisaties met 250 werknemers of meer noemt 39 procent het. Financiering is juist vaker een probleem in de landbouw (37 procent), de ICT (34 procent) en de zorg (34 procent). “Veel werkgevers lopen echter tegen praktische grenzen aan”, zegt Gerben Hulsegge, senior scientist bij TNO. tno

Scholing groeit, maar de financiering blijft beperkt

Tweederde van de werkgevers (67 procent) liet het afgelopen jaar een deel van de werknemers scholing volgen. Dat is 11 procentpunt meer dan in 2024. Toch gebruikt maar 12 procent van de werkgevers met scholing een Opleidings- en Ontwikkelingsfonds (O&O-fonds). Bij grote vestigingen met 100 of meer werknemers is dat 37 procent, bij vestigingen met minder dan vijf werknemers 8 procent.

AI rukt op, vooral bij grote organisaties

Het gebruik van algoritmen, AI of big data is in twee jaar verdubbeld, van 13 naar 26 procent van de werkgevers met vijf of meer werknemers. Grote vestigingen lopen voorop: bij 100 of meer werknemers gaat het om 45 procent, bij vestigingen met 5 tot 9 werknemers om 22 procent. 

Naast de ICT (63 procent) en de zakelijke en financiële dienstverlening (47 en 45 procent) maken ook het onderwijs (van 10 naar 35 procent) en de zorg (van 10 naar 26 procent) een inhaalslag. Werkgevers willen er vooral de kwaliteit van het werk (68 procent) en de productiviteit (52 procent) mee verbeteren.

Systemen die de prestaties van werknemers volgen, gebruikt 11 procent van de werkgevers, ongeveer even vaak als in 2024. Bij vestigingen met 50 of meer werknemers is dat 22 tot 24 procent. Daarmee raakt technologie direct aan privacy en medezeggenschap: voor systemen waarmee werknemers kunnen worden gevolgd, heeft de ondernemingsraad instemmingsrecht. Toch raadpleegt ongeveer de helft van de werkgevers (53 procent) werknemers bij verbeteringen en innovaties, en betrekt maar een derde (32 procent) hen ook bij de besluiten.

• Lees ook: Helft HR-professionals te weinig kennis AI wegens tijdgebrek

Van zzp naar andere flexvormen

TNO deed ook onderzoek naar de manier waarop werkgevers omgaan met de strengere handhaving op schijnzelfstandigheid. Ongeveer 30 procent van de werkgevers die met zzp’ers werken, paste de samenwerking met (een deel van) hen aan. Ongeveer 10 procent liet een deel van de zzp’ers in loondienst komen, en 8 procent nam nieuwe werknemers aan voor werk dat zzp’ers eerder deden. Meer dan de helft (55 procent) zag geen verandering.

Wat HR ermee kan

Voor HR-professionals zijn er vier concrete aanknopingspunten. Ten eerste de vaardigheden. Onvoldoende personeel of vaardigheden is het grootste knelpunt bij innovatie, en 24 procent van de werkgevers die technologie inzetten ziet als nadeel dat werknemers er onvoldoende vaardigheden voor hebben. Scholing is dus ook een voorwaarde om technologie goed te laten landen. Met de snelle opmars van AI wordt dat alleen maar belangrijker, net als het tijdig betrekken van de ondernemingsraad bij systemen die werk sturen of prestaties volgen.

Ten tweede de financiering. Werkgevers die weinig of geen gebruik maken van een O&O-fonds, kunnen nagaan of hun sector er een heeft en of de regeling past bij hun scholingsbeleid.

Ten derde de werving. Werkgevers met krapte zoeken de oplossing het vaakst in anders werven en selecteren (45 procent), maar bijna even vaak in het opleiden van eigen mensen (43 procent) en het slimmer organiseren van het werk (34 procent). Voor HR betekent dat: kijk bij een moeilijk vervulbare vacature niet alleen naar nieuwe kandidaten, maar ook naar wat het bestaande team met scholing of een andere taakverdeling kan opvangen.

Ten vierde de flexibele schil. Wie werk dat eerder door zzp’ers werd gedaan, onderbrengt in loondienst of bij andere flexkrachten, wordt daarmee zelf de werkgever of opdrachtgever van die mensen. Voor HR is dan de vraag wie de arbeidsvoorwaarden regelt en hoe die zijn afgestemd op de rest van de organisatie.

Het beeld van de arbeidsmarkt blijft daarmee gespannen. Het tekort neemt niet langer snel toe, maar de capaciteit van organisaties om het op te vangen blijft het knelpunt.