Licht krimpende werkgelegenheid in Q3 bij verrassend sterke economische groei

Fraaie economische groei in Q3, minder gewerkte uren, licht stijgende productiviteit

Na de aanvankelijk wat tegenvallende economische groei in het tweede kwartaal corrigeerde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) die in de gebruikelijke tweede meting naar boven, van 1,3% naar 1,6% groei. 

Op 30 oktober publiceerde het CBS veel arbeidsmarktcijfers over het derde kwartaal (Q3), en de economische groei in Q3. Die bleek verrassend sterk: 2,1%, de sterkste groei in bijna 4 jaar, waarmee onze economie juist misschien wel meer vaart gaat maken. 

De werkgelegenheid gemeten in het aantal personen in de werkzame beroepsbevolking werd juist voor het eerst in ruim 5 jaar kleiner: -0,1% ten opzichte van een jaar eerder. Desondanks stabiliseerde de werkloosheid op 4,0% – nog steeds stevig onder de kraptegrens van 5%.

Ook gemeten in gewerkte uren werd de werkgelegenheid met een krimp van -0,1% iets kleiner. Dat (groeiende economie plus krimpende werkgelegenheid) impliceert natuurlijk onmiddellijk een gestegen arbeidsproductiviteit. Die kwam een fractie hoger te liggen dan in Q2 en zo’n 2% hoger dan een jaar eerder.

De trend sinds eind 2023 ziet er goed uit – nu volhouden, want we zijn na de financiële crisis van 2008-2009 flink van ons groeipad afgedwaald. Goed dat het kabinet net voor de zomervakantie de Productiviteitsagenda heeft geïnitieerd, hoewel er inmiddels nog niet heel veel geluid uit de Productiviteitsraad is gekomen…

• Lees ook: Minder regeldruk leidt tot meer productiviteit en bevlogenheid

Vanuit de Productiviteitsagenda gaat worden ingezet op digitalisering en AI, minder regeldruk, betere financiering voor start-ups en een meer faciliterende overheid. En ook deze keer weer mijn aanvulling: daar had natuurlijk ook nog aandacht voor aanstekelijk werkgeverschap en alle heilzame consequenties daarvan bij gemoeten…

Aantal vacatures neemt af, maar is nog steeds historisch hoog

Het aantal nieuwe vacatures in Q3 (337.000) lag weer wat lager dan in Q2 (363.000) en dan een jaar geleden (350.000). Datzelfde gold voor de vervulde vacatures: 349.000 in Q3, 356.000 een kwartaal eerder en 368.000 een jaar eerder. Het aantal openstaande vacatures lag in Q3 dan ook weer wat lager dan in Q2: 376.000 respectievelijk 387.000, en een jaar eerder nog 384.000. Dat zijn in historisch perspectief nog steeds zeer hoge aantallen. Wordt gekeken naar de vacaturegraad – dat is het aantal openstaande vacatures per 1.000 banen aan het einde van het kwartaal – dan wordt dat duidelijk in de onderstaande grafiek. 

Bovendien is daar in beeld gebracht dat er afhankelijk van de sector grote afwijkingen bestaan ten opzichte van dat totale gemiddelde. 

• In Onderwijs is de vacaturegraad altijd lager, in het net afgelopen kwartaal nog 16, de laagste vacaturegraad van alle sectoren. 
• In de Bouw ziet dat er met een vacaturegraad van 72 extreem anders uit. Waar in de meeste sectoren de vacaturegraad na 2022 (de piek na het explosieve herstel uit de coronarecessie) weer wat is gezakt, is dat in de Bouw nauwelijks aan de orde. (In de grafiek is ook de zogenoemde drukte-drempel weergegeven, deze ligt op 30; bij een vacaturegraad die hoger is, is de druk op organisaties in die sector om vacatures te vervullen en om het werk gedaan te krijgen met onvoldoende medewerkers hoog.)

Het aantal werklozen is ten opzichte van Q2 juist weer wat toegenomen: +11.000. Kortom, het aantal werklozen per vacature, net als het werkloosheidspercentage een vaak gebruikte krapte-indicator, is in Q3 weer wat toegenomen, naar 1,082. Op een enigszins soepel werkende arbeidsmarkt zijn er zeker twee werklozen per vacature beschikbaar (of een werkloosheid van minimaal 5%).

Flinke nuancering: naast krimp ook groei van de werkgelegenheid

Eerder meldden we een kleine krimp van de werkgelegenheid in Q3, maar inzoomend op de verschillende sectoren waaruit de totale Nederlandse economie en arbeidsmarkt zijn opgebouwd, worden serieuze verschillen zichtbaar:

• De werkgelegenheid in de publieke sectoren (Overheid, Onderwijs en Zorg) is in Q3 met +1,3% gegroeid,
• die in de profit sectoren (met name Industrie, Bouw, Logistiek, Retail en diensten) is juist met -0,5% gekrompen.

De onderling sterk verschillende sectorontwikkelingen zijn weergegeven in de grafiek.

De totale Nederlandse arbeidsmarkt kan ook worden gesegmenteerd naar de 12 beroepsgroepen waarin alle werkenden kunnen worden ondergebracht én de contractvormen waarin zij werken. In de onderstaande grafiek is zichtbaar dat ook via deze dubbele segmentatie grote verschillen zichtbaar worden. 

• Zo is het aantal werkenden in Technische beroepen het sterkst gegroeid ten opzichte van een jaar geleden,
• het aantal werkenden in Logistieke beroepen is ongeveer gelijk gebleven
• en het aantal werkenden in Bedrijfseconomische en administratieve beroepen (waaronder ook HR valt) is flink gekrompen.

Die groei en krimp zijn ook nog eens heel verschillend verdeeld over de contractvormen:

• Zo is in Overheids-, IT- en Technische beroepen het aantal vast contracten sterk toegenomen, sterker nog, daar is bijna de hele groei van vaste contracten geconcentreerd,
• waarbij dat aantal in Management-, Logistieke en Dienstverlenende (onder andere schoonmakers, horecapersoneel) beroepen is afgenomen;
• het aantal zzp’ers (eigen arbeid) bijna overal afgenomen, soms zelfs sterk, zoals in de Zorg- en de Bedrijfseconomische en administratieve beroepen,
• en is het aantal uitzendkrachten (inclusief gedetacheerden) bij sommige beroepsgroepen (sterk) gegroeid en bij andere (sterk) gekrompen.
• De pool met interne flexwerkers (vooral tijdelijke contracten en oproepkrachten) is in de Technische, IT-, Commerciële, Logistieke en Zorg-beroepen sterk gegroeid en in de andere beroepsgroepen gekrompen.

Breng je organisatie verder

De Q3-cijfers benadrukken het weer. Krapte in een aan de oppervlakte rustige, maar daaronder dynamische economie, met volop arbeidsmarkt- en personele uitdagingen, in een turbulente wereld, waarin inflatie en cao-loonstijgingen eerder toe- dan afnemen, en de behoefte aan productiviteitsverhoging dus ook groeit, dat was en blijft de achtergrond waartegen we de eigen HR-afdeling en de organisatie moeten klaarmaken, en onze prioriteiten en verbeterpunten moeten aanpakken.

• Lees ook: Het eerste halfjaar van 2026: feiten, AI en andere prioriteiten, en vooruitzichten

En dan hebben we het deze keer niet eens gehad over de opkomst en impact van AI…

Hoe dan ook: This is the age of HR – breng je organisatie verder!