Ook in 2026 blijft de arbeidsmarkt krap en HR-uitdagingen groot

Minder drukte en iets minder krapte op de arbeidsmarkt in 2025

In de loop van 2025 bleek uit herziene cijfers ineens dat onze economie in 2023 een milde recessie had beleefd, met -0,6 procent krimp, na twee jaren vol explosieve groei. Desondanks groeide de werkgelegenheid nog met 2,0 procent – dus aanzienlijk harder dan de economie, met een dalende productiviteit tot gevolg. De werkloosheid stond eind 2023 op nog maar 3,5 procent, stevig onder de kraptegrens van 5 procent. 

In 2024 trok de economie weer wat aan (1,1 procent groei) terwijl de werkgelegenheidsgroei juist stevig afkoelde naar +0,6%, en in het laatste kwartaal zelfs nog maar +0,1 procent. Die geringe groei van de werkgelegenheid ging in de eerste helft van 2025 door, waarna toch weer een kleine versnelling optrad; de groei komt voor het hele jaar 2025 waarschijnlijk op +0,4 procent uit. 

De werkloosheid kwam in 2024 op 3,7 procent uit en dit jaar op 3,9 procent. Dat is nog steeds stevig onder de kraptegrens van 5 procent. Een jaar geleden zei dan ook 39,9 procent van alle werkgevers dat de schaarste van goede arbeidskrachten de allergrootste belemmering voor hun organisatie was – een niveau dat voor de coronacrisis nooit was bereikt. In het laatste kwartaal van 2025 zei nog 33,3 procent vooral last te hebben van die schaarste, nog steeds meer dan ooit voor corona.

Net als vorig jaar groeide de werkgelegenheid niet gelijkmatig in alle sectoren van de economie. Zo was er tot en met het derde kwartaal (de meest recente data) nog sterke groei van het aantal werkenden (werkzame beroepsbevolking) in de Zorg, het Onderwijs, IT en Specialistische zakelijke dienstverlening, en sterke krimp in de Landbouw, de Overige zakelijke diensten, de Handel (groothandel en detailhandel) en de Financiële dienstverlening.

Nog wat cijfers over de arbeidsmarkt en personeelsbestanden in 2025

De groei (of krimp) van de werkgelegenheid en de ontwikkeling van de werkloosheid zijn natuurlijk interessante en belangrijke indicatoren die wat zeggen over de ontwikkeling van de arbeidsmarkt en de mede daaruit volgende uitdagingen voor HR, maar er zijn er meer. We zetten er een paar op een rij.

Zoals gezegd: veel uitdagingen voor HR dus. En dan nog één ding over 2025. Jarenlang hebben veel werkgevers enthousiast gebruikgemaakt van arbeids- en kennismigranten. Net als veel politici zien zij migranten als deel-oplossing voor de krapte op onze Nederlandse arbeidsmarkt. Maar in de loop van dit jaar is het aantal migranten aanzienlijk lager geworden dan de afgelopen jaren, vooral vanwege een sterke afname vanuit Europa. 

In de loop van 2025 is het aantal Polen dat vertrekt uit Nederland zelfs groter geworden dan het aantal Polen dat komt! Verklaarbaar: de Poolse economie draait prima, de werkloosheid is er nog lager dan in Nederland, en de vergrijzing is er juist nog sterker – inmiddels is er in Polen dus zat goed werk. Daarnaast hebben nog steeds veel werkgevers moeite om het potentieel van arbeidsmigranten goed te benutten.

De turbulente context van 2026

In oktober kwam D66 als nipte winnaar uit de verkiezingen voor de Tweede Kamer. Samen met het CDA schreef de partij een formatiestuk, met daarin 8 arbeidsmarktplannen. Die sluiten goed aan bij de verlanglijstjes van HR-professionals, zoals het stimuleren van Leven Lang Ontwikkelen, modernisering van het ontslagrecht en ruimte voor kennismigranten. 

Het is te hopen dat er snel een nieuw kabinet is dat de Nederlandse uitdagingen slagvaardig ter hand neemt. Aankomende wetgeving betreft onder andere het toelatingsstelsel voor uitzendbureaus en loontransparantie. 

Werkgeversvereniging AWVN drukte in december vakbonden op het hart om de cao-looneisen te verlagen en in te zetten op productiviteitsverhoging door meer aandacht te geven aan scholing, fysieke en mentale vitaliteit en betrokkenheid van medewerkers.

In de loop van het vierde kwartaal vroegen we onze lezers naar hun HRM-agenda voor 2026. Bij het schrijven van dit artikel gooien verzuimreductie en strategische personeelsplanning de hoogste ogen. 

Nieuwe strategische keuzes nodig

Ook die tweede prioriteit is heel begrijpelijk. Want nog los van al onze eigen arbeidsmarkt- en andere nationale vraagstukken (stikstof, nieuwbouw, energietransitie, opbouw defensie, toekomstbestendig maken van de zorg, herstructurering Nederlandse economie) is daar ook nog de enorm stevige set van technologische en geopolitieke uitdagingen. 

Wat gaat AI betekenen voor banen, beroepen en bedrijfstakken? Wat gaat er verdwijnen, veranderen en verschijnen, en hoe snel en ingrijpend? De kwantitatieve verwachtingen zijn nog overwegend positief (dus hoogstwaarschijnlijk geen massawerkloosheid als gevolg van AI), maar de kwalitatieve verwachtingen gaan uit van stevige omscholingsverplichtingen. 

Vooralsnog heeft de assertieve, wispelturige Trump weinig invloed op de groei van onze economie, maar het lijkt wel duidelijk dat Europa op geen enkel front nog langer kan rekenen op Amerikaanse bijstand. En dat terwijl China zich in een steeds hoger tempo ontplooit tot een economische, militaire, politieke en zelfs culturele grootmacht, die op alle fronten in staat lijkt te zijn om de VS – laat staan Europa – naar de kroon te steken. Wat er allemaal gaat gebeuren in 2026, is daarom behoorlijk onduidelijk, maar het zal hoe dan ook onrustig en hoogstwaarschijnlijk ook ingrijpend zijn. 

Wendbaarheid en veerkracht worden cruciaal, en mogelijk ook nieuwe strategische keuzes.

Wendbaarheid en veerkracht worden cruciaal, en mogelijk ook nieuwe strategische keuzes. En dat zal impact hebben op onze organisaties: structuren, processen, protocollen, cultuur, managementstijl en competenties moeten dat mogelijk maken en implementeren.

Het rustige kwantitatieve scenario voor 2026: stabiel uitdagend

Te midden van alle wereldwijde turbulentie, zijn een paar belangrijke vroege indicatoren nog behoorlijk positief. 

Om te beginnen is het vertrouwen van producenten aardig op niveau gebleven. Nadat de voorjaarsdip (vanwege de Trump-heffingsdreigingen) in de zomer volledig werd weggewerkt, lijkt het enthousiasme in de loop van de herfst (het vierde kwartaal) wel weer wat terug te zakken. Iets dergelijks geldt voor het vertrouwen van de inkopers, in de vorm van de Inkoopmanagersindex Maakindustrie (PMI, Purchase Managers Index). 

De internationale handel binnen de Eurozone, zo belangrijk voor de Nederlandse economie, is in het eerste kwartaal voorzichtig gaan groeien, en die ontwikkeling zette verder door in het tweede en het derde kwartaal; cijfers van het vierde kwartaal zijn nog niet bekend. 

De intentie van dienstverleners om hun personeelsbestand uit te breiden in de komende 3 maanden, is nog steeds positief, maar wordt wel trendmatig kleiner. Het resulterende scenario is al met al nog steeds eerder licht positief dan negatief.

Concluderend blijft dat scenario: de economie zal in 2026 redelijk blijven groeien, in combinatie met weinig groei van de totale werkgelegenheid in Nederland, en een lichte groei van de werkloosheid. In principe geldt dat ook voor de jaren daarna.

En daarmee blijft “gewoon” staan: ook de komende kwartalen en jaren zullen we zeker niet boven de kraptegrens komen, en dus blijft het een uitdaging om vacatures goed te vervullen. Krapte in een rustige economie maar in een turbulente wereld, dat was en blijft de achtergrond waartegen we de eigen HR-afdeling en de organisatie moeten klaarmaken. Met alle issues en intenties – het komt nooit uit, maar het moet echt gebeuren, en je kunt er niet vroeg genoeg mee beginnen.