Kabinet lanceert Talentstrategie: vier domeinen moeten Nederland economisch sterk houden

Aanleiding van de talentstrategie is een fundamentele zorg over de toekomstige arbeidsmarkt. Door de vergrijzing moet er over meer werk verzet worden door relatief minder mensen, terwijl er nu al een groeiende mismatch bestaat tussen gevraagde en beschikbare vaardigheden en nog te veel mensen onnodig langs de kant staan. Doel van de strategie is dat de Nederlandse economie gemiddeld 1,5 procent per jaar blijft groeien, zodat publieke voorzieningen op peil blijven. Haalt het kabinet dat groeidoel, dan is de economie over vijf jaar zo’n 92 miljard euro groter dan nu.

Vier domeinen met groeikansen

Het kabinet kiest ervoor specifiek te investeren in vier domeinen waar voor Nederland kansen liggen om te groeien. De keuze sluit aan op adviezen van econoom Mario Draghi, oud-ASML-topman Peter Wennink en de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050. In de Kamerbrief die vandaag naar de Tweede Kamer is gestuurd, licht het kabinet de vier domeinen als volgt toe:

Digitalisering & AI. Onze wereld digitaliseert steeds verder en veel hoogtechnologische doorbraken die innovatie en productiviteit in de economie versnellen zijn digitaal gedreven. Het digitale domein bestaat uit zowel harde kanten zoals (computer)chips, datacenters en zeekabels als softwarematige kanten zoals AI-modellen, cloud-ontwikkelingen en softwareprogramma’s. Digitalisering zorgt ervoor dat mensen sneller en slimmer kunnen werken. Daarom is dit domein een prioriteit om in te investeren. Ook worden we minder afhankelijk van buitenlandse technologie, wat bijdraagt aan onze digitale soevereiniteit. De ontwikkelingen op digitaal gebied stimuleren bovendien ook innovaties en nieuwe doorbraken op de drie andere domeinen. Zo kan kunstmatige intelligentie helpen om de schaarse netcapaciteit beter te benutten.

Veiligheid & weerbaarheid. Dit domein gaat over veiligheid en defensie gerelateerde innovatieve toepassingen met als doel het beschermen van Nederland tegen oorlog, cyberaanvallen en geopolitieke dreigingen. Het draagt bij aan een sterk en innovatieve defensie-industrie, niet alleen militair, maar ook technologisch. Denk hierbij bijvoorbeeld aan ontwikkeling van drones, sensoren en satellieten.

Energie- & klimaattechnologie. Dit domein speelt een sleutelrol in de energietransitie en draagt bij aan ons doel om klimaatneutraal te zijn in 2050. Binnen dit domein wordt gekeken naar nieuwe technologieën die bijdragen aan duurzame energie, CO2-reductie en het waarborgen van energiezekerheid. Dit zijn bijvoorbeeld technologieën voor een nieuwe generatie aan nucleaire energie, de ontwikkeling van innovatieve groene chemie en de verwijdering van verontreinigen zoals PFAS.

Life sciences & biotechnologie. Dit domein richt zich op medische en biotechnologische innovaties en is van groot belang voor de omgang met vergrijzing en het borgen van voedselzekerheid. Voorbeelden zijn innovaties op het gebied van plantenveredeling om gewassen robuuster te maken voor klimaatverandering of innovaties bij medische technieken op basis van AI en robotica voor betere resultaten. Dit domein draagt daarnaast bij aan een betere leefomgeving door een bijdrage aan maatschappelijke vraagstukken voor landgebruik waaronder water-, bodem- en luchtkwaliteit.

Naast deze vier groeidomeinen erkent het kabinet dat ook cruciale publieke voorzieningen voldoende vakmensen nodig hebben: het funderend onderwijs, de kinderopvang, het sociaal domein, de eerstelijns- en ouderenzorg en de woningbouw. Voor deze sectoren is slimmer en innovatiever werken alleen niet genoeg. Hier blijven volgens het kabinet ook extra vakmensen nodig. Zo kampt het onderwijs nu al met een tekort van circa 7.400 fte, en wordt in de kinderopvang in 2035 een tekort van ongeveer 35.000 medewerkers verwacht.

Vier actielijnen

Om dit te realiseren bundelt het kabinet de krachten met medeoverheden, werkgevers, werknemers, onderwijsinstellingen en jongerenorganisaties langs vier lijnen.

1. Het kabinet wil werk slimmer, innovatiever en productiever organiseren, onder meer door te investeren in onderzoek. De komende jaren gaat daar 428 miljoen euro extra naartoe.
2. Er moet beter en gerichter worden opgeleid voor de cruciale domeinen, van het funderend onderwijs tot en met hbo en wo.
3. Leren en ontwikkelen moet de norm worden, ook na de initiële opleiding, onder meer via een nieuwe regeling voor een leven lang ontwikkelen. Het kabinet zet daarbij expliciet in op een “skillsgerichte arbeidsmarkt“, waarin niet zozeer diploma’s maar vaardigheden centraal staan. Het beroept zich hierbij op een SER-rapport over dit onderwerp en op het systeem CompetentNL, dat als gemeenschappelijke taal moet gaan gelden voor wat mensen kennen en kunnen.
4. Een strategisch aanpak van arbeids-, kennis- en studiemigratie, gericht internationaal toptalent aantrekken voor de cruciale domeinen, terwijl de afhankelijkheid van laagproductieve arbeidsmigratie wordt afgebouwd. Samen met de Benelux-landen pleit Nederland voor een ambitieuze EU-agenda rond het verwachte Skills Portability Initiative, dat vaardigheden en beroepskwalificaties van binnen en buiten de EU makkelijker overdraagbaar moet maken. Concrete instrumenten zijn verder onder meer een herziening van de vmbo-profielenstructuur, een samenwerkingsbudget voor mbo-instellingen, de doorontwikkeling van de Netherlands Point of Entry als aanspreekpunt voor internationaal toptalent en een verkenning naar een vakkrachtenpilot.

Vervolg

De Talentstrategie – afkomstig van de minister van bewindspersonen van Onderwijs, Economische Zaken en Klimaat, Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Werk en Participatie – maakt onderdeel uit van de bredere Ministeriële Taskforce Toekomstige Welvaart en Vestigingsklimaat. De komende maanden werkt het kabinet de plannen verder uit, onder meer via het nog te sluiten mbo-Pact “Opleiden voor de arbeidsmarkt van de toekomst”, de uitwerking die hbo en wo voorbereiden, de aanpak van een leven lang ontwikkelen en een gerichte strategie voor het aantrekken van internationaal talent.