AI nog steeds niet goed zichtbaar, of toch al wel, in de Q2-cijfers

Nog wat economische groei in Q2, minder gewerkte uren, stijgende productiviteit

Na de halfjaaranalyse van medio juli is het tijd voor een update: het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) heeft op 30 juli veel arbeidsmarktcijfers over het tweede kwartaal gepubliceerd, en de economische groei in Q2. Die laatste bedroeg nog 1,3%, waarmee duidelijk wordt dat de economische vaart er langzaam maar zeker uitgaat.

In de halfjaaranalyse was al duidelijk dat de werkgelegenheid gemeten in werkende personen nog een fractie was gegroeid (+0,1%), nu is duidelijk dat die werkende personen samen minder uren hebben gewerkt: -0,8% ten opzichte van een jaar eerder. In Q1 was er nog +1,4% economische groei, +0,3% werkzame beroepsbevolking en -0,4% gewerkte uren.

Sinds begin 2023 is er eigenlijk sprake van pauze: de economie beweegt per saldo niet veel, en dat geldt ook voor de werkgelegenheid en voor de werkloosheid c.q. de krapte op de arbeidsmarkt, die inmiddels structureel lijkt.

Dat de economie nog wat is gegroeid terwijl er minder uren zijn gewerkt, is natuurlijk goed voor de arbeidsproductiviteit: die is in Q2 wéér gegroeid, met € 65,53 per uur naar nét niet het hoogste niveau ooit bereikt.

De trend sinds eind 2023 ziet er goed uit – nou volhouden, want we zijn na de kredietcrisis van 2008-2009 flink van ons pad afgedwaald. Goed dat het kabinet net voor de zomervakantie de Productiviteitsagenda heeft geïnitieerd, waarmee onder andere gaat worden ingezet op digitalisering en AI, minder regeldruk, betere financiering voor startups en een meer faciliterende overheid.

Daar had natuurlijk ook nog aandacht voor aanstekelijk werkgeverschap en alle heilzame consequenties daarvan bij gemoeten…

Nog steeds hoog aantal vacatures en veel schaarste

Natuurlijk neemt het aantal openstaande vacatures jaar-op-jaar ook wat af, maar het niveau van de openstaande vacatures is nog steeds historisch hoog: ruim 387.000 eind Q2 – iets meer dan een kwartaal eerder.

En dat terwijl het aantal werklozen ten opzichte van Q1 weer wat was afgenomen: -15.000. Kortom, het aantal werklozen per vacature, net als het werkloosheidspercentage een vaak gebruikte krapte-indicator, is in Q2 weer wat afgenomen, naar 1,028. Op een enigszins soepel werkende arbeidsmarkt zijn er zeker twee werklozen per vacature beschikbaar (of een werkloosheid van minimaal 5%).

AI en de jongeren in de kolenmijn

Onder jongeren van 15-25 jaar is de werkloosheid altijd (aanzienlijk) hoger dan de werkloosheid van de totale beroepsbevolking (15-75 jaar), in Q2 was dat 8,6%. Beperken we de groep jongeren tot de leeftijd van 20-25 jaar, waarmee we meer inzoomen op de afgestudeerde starters op de arbeidsmarkt, dan zien we dat hun werkloosheid in Q2 is gedaald naar 5,7%, van 7,9% in Q1 en 7,4% gemiddeld in 2025.

Dat is in het tijdperk van AI een opmerkelijke ontwikkeling. Zeker als we die jongerengroep ook nog eens opsplitsen naar opleidingsniveaus – want AI zal naar verwachting van velen vooral het werk van startende hoogopgeleiden gaan “afpakken”. De Q2-feiten lijken dat verhaal in eerste instantie nu even in de koelkast te zetten: sowieso is, zoals net gezien, de werkloosheid onder die jongeren lager geworden, maar bovendien is de werkloosheid van de hoogopgeleide starters het laagst: 5,0% in Q2, tegen 5,1% voor starters op middelbaarniveau en 9,5% voor laagopgeleiden.

Sinds begin 2022 leek de werkloosheid onder hoogopgeleide starter structureel hoger te worden – zo valt ook af te lezen van de grafiek – maar Q2 2026 lijkt een trendbreuk te hebben gebracht.

Je zou dan kunnen tegenwerpen dat er minder hoogopgeleide starters naar werk zoeken, logisch dat hun werkloosheid daalt, maar dat blijkt niet het geval: hun netto arbeidsparticipatie (dat is het aandeel van de betreffende populatie dat werkt) is na een neerwaartse trend sinds 2023 in Q2 2026 op het niveau van 84,0% terecht gekomen – ook dat ziet eruit als een positieve trendbreuk.

Maar zo te zien toch wel impact AI

Kortom, het aantal hoogopgeleide starters groeit.

En waar werken zij dan? Ruim de helft werkt in een commercieel, een dienstverlenend of een logistiek beroep. Inzoomend op de verschillende beroepsgroepen die worden vastgelegd en bijgehouden in de CBS-statistieken (12 beroepsklassen, opgedeeld in 40 segmenten, bestaande uit zo’n 115 beroepen), zien we de volgende opvallendste groeiers en krimpers in de jaren sinds de introductie van ChatGPT:

De krimpberoepen duiden waarschijnlijk in belangrijke mate op de impact van AI. Maar gelukkig zijn er genoeg andere beroepen waar jongeren terecht kunnen – zoals in de zorg, de horeca (valt onder de dienstverlenende beroepen), financieel-organisatiekundig advies (de Specialisten bedrijfsbeheer) en in de bouw. Ontwikkelingen die aardig aansluiten op de doelen van de begin juli door de regering gepubliceerde Talentstrategie.

Breng je organisatie verder

De Q2-cijfers benadrukken het weer. Krapte in een aan-de-oppervlakte-rustige-maar-daaronder-onrustige economie, met volop arbeidsmarkt- en personele uitdagingen, in een turbulente wereld, dat was en blijft de achtergrond waartegen we de eigen HR-afdeling en de organisatie moeten klaarmaken, onze prioriteiten en verbeterpunten moeten aanpakken. Het komt nooit uit, maar het moet echt gebeuren.

This is the age of HR – breng je organisatie verder!