Vaker discriminatie ervaren om opleidingsniveau dan om huidskleur

Discriminatie vanwege opleidingsniveau komt op de Nederlandse werkvloer vaker voor dan discriminatie vanwege nationaliteit, huidskleur of godsdienst. Ruim 3 procent van de werkenden voelde zich het afgelopen jaar op het werk gediscrimineerd vanwege zijn of haar opleiding. Dat is ongeveer één op de dertig. Van de zeventien onderzochte gronden staat opleidingsniveau daarmee op de vierde plaats. Dat blijkt uit onderzoek van Intelligence Group onder ruim 8.000 werkenden.

Onder vmbo- en mbo-opgeleiden gaat het om 3,7 procent, tegenover 2,4 procent van de hbo- en wo-opgeleiden. Voor vmbo- en mbo-opgeleiden samen is opleiding, na leeftijd, de vaakst genoemde reden voor ervaren discriminatie op het werk. Bij alle werkenden staat opleidingsniveau (3,1%) boven nationaliteit (2,5%), huidskleur (2,1%) en godsdienst (1,7%).

• Lees ook: Eén op de vier Nederlanders werkt onder hun opleidingsniveau

Werkvloer krijgt de kloof te zien

Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) meldde op 27 oktober dat opleidingsniveau sterk samenhangt met hoe Nederlanders de positie van hun eigen groep ervaren. Zo ziet 46 procent van de wo-opgeleiden de eigen groep in het voordeel bij het vinden van werk, tegenover 16 procent van de vmbo-opgeleiden. Het SCP onderzoekt groepsbeelden. Intelligence Group vroeg werkenden op welke gronden zij zich persoonlijk gediscrimineerd voelden. De uitkomsten zijn niet één-op-één vergelijkbaar, maar vullen elkaar aan.

“We hebben de mond vol van waardering voor vakmensen, maar op de werkvloer voelt een deel van hen zich juist vanwege het opleidingsniveau gediscrimineerd”, zegt Geert-Jan Waasdorp, oprichter en directeur van Intelligence Group. “Het SCP laat zien dat de kloof tussen opleidingsgroepen diep zit. Onze cijfers maken zichtbaar dat die ongelijkheid ook in de dagelijkse werkrelatie wordt ervaren.”

Wel ervaren, niet expliciet beschermd

Artikel 1 van de Grondwet en internationale verdragen bieden algemene bescherming tegen discriminatie. Opleidingsniveau is echter, anders dan leeftijd of geslacht, geen expliciet beschermde grond in de specifieke gelijkebehandelingswetten. In september 2025 koos het toenmalige kabinet ervoor geen aparte wettelijke regeling in te voeren. Het College voor de Rechten van de Mens adviseerde eerder wel extra bescherming bij goederen en diensten, maar niet bij de selectie voor banen. Een diploma kan daar een gerechtvaardigde eis zijn.

“Natuurlijk mag een werkgever een relevante opleiding vragen”, aldus Waasdorp. “Maar dat is iets anders dan mensen met de juiste vaardigheden en prestaties doorgroeimogelijkheden ontzeggen, omdat ze niet het papiertje op het juiste niveau hebben.” Hij stelt dat de vraag is of diploma-eisen na vijf of tien jaar werkervaring nog veel waarde moeten hebben, in de beroepsgroepen waar dat kan.

• Lees ook: Gender X op cv kost non-binaire sollicitant kansen, pronouns hen/hun niet

Oproep aan werkgevers en kabinet

Intelligence Group roept werkgevers op om opleidingsniveau mee te nemen in medewerkersonderzoek en diversiteitsbeleid. Waar mogelijk moeten werkgevers vaardigheden in plaats van diploma’s beoordelen. Aan het kabinet vraagt de organisatie om ervaringen op de werkvloer expliciet mee te wegen in het onderzoek naar sociaaleconomische status en sociale afkomst als mogelijke discriminatiegronden.

Over het onderzoek

Intelligence Group onderzoekt doorlopend de ervaringen van werkenden in Nederland. Respondenten geven aan op welke van zeventien gronden zij zich in het afgelopen jaar op het werk gediscrimineerd voelden. Het onderzoek meet ervaren discriminatie, geen juridisch vastgestelde gevallen. Het onderzoek loopt door tot en met het derde kwartaal van 2026, met circa 8.170 respondenten, gewogen naar de beroepsbevolking. Het verschil tussen vmbo/mbo en hbo/wo is statistisch significant.