‘Dienend-leiderschap geeft boost aan employee engagement’

Dienend-leiderschap is volgens dr. Inge Nuijten geen leiderschapsstijl, maar ‘een manier van zijn’. Bij dienend-leiderschap focus je niet op je eigen belangen, maar zet je de belangen van anderen en van het grotere geheel op de eerste plaats. Je draagt met plezier bij aan de groei van anderen, dankzij je eigen groei en ontwikkeling. Je ziet wat er nodig is, acteert daarop en bent vanuit rust en vertrouwen aanwezig. 

Volgens Nuijten, die promoveerde op dienend-leiderschap, heeft dat ook niets te maken met softheid. “Ook duidelijk zijn en op je strepen staan, kan heel dienend zijn”, zegt Nuijten. “Duidelijkheid is dienend. Net als bij kinderen, daar geef je ook hele heldere kaders. Mensen verlangen daarnaar. Tegelijk blijf je open voor voortschrijdend inzicht: een duidelijke visie vanuit een leerbare houding.”

Dienend en toch directief

Met dienend-leiderschap kun je iedere andere leiderschapsstijl tot een succes maken, zegt Nuijten, bijvoorbeeld directief leiderschap. Ze illustreert dit aan de hand van een voorbeeld.

“Van een ziekenhuisdirecteur was bekend dat hij het belang van de hele organisatie en de patiënten voor ogen had. Toen er in het ziekenhuis heftige dingen misgingen, moest de directeur heel directief worden: ‘Jullie krijgen nu deze opdracht, onder deze voorwaarden. We rekenen allemaal op jullie integriteit en inzet.’ Maar omdat de mensen wisten dat hij een dienend-leider was, vertrouwden ze hem. Zo’n boodschap kan autoritair klinken, maar zo werd ze echter niet ervaren. Juist doordat hij heel duidelijk was: ‘dit moet er gebeuren’.”

Hoe dienend-leiderschap er in de praktijk uitziet, is dus afhankelijk van wat de situatie vraagt. “Soms zul je veel meer op de voorgrond staan of heel directief zijn en in andere situaties zul je heel ondersteunend zijn.”

• Lees ook: Minder controle en meer motivatie: zo geef je leiding aan Gen-Z 

Hoewel dienend-leiderschap ‘een manier van zijn’ is, moeten de meeste mensen het zich wel eerst gaan eigen maken. “Soms zeggen mensen dan: ‘Maar nu ga ik wel een soort van trucjes oefenen.’ Maar dat is om je die manier van zijn eigen te maken”, zegt Nuijten. 

De acht kenmerken van dienend leiderschap

Dienend-leiderschap ontwikkel je het meest gericht door te werken aan de acht bewezen kenmerken die hieraan gelinkt worden. Dit zijn authenticiteit, bescheidenheid, rentmeesterschap, verantwoordelijkheid, empowerment, vergeving, waardering en moed. 

Authenticiteit betekent dat je gedrag overeenkomt met je intenties, gevoelens, behoeften, waarden en gedachten. Hiervoor is zelfkennis en moed nodig. “Authentiek is ook vanuit rust en vertrouwen aanwezig zijn, zonder dat je getriggerd wordt. Dat maakt dat je adequater kunt inspelen op wat zich aandient.” 

Over het tweede kenmerk, bescheidenheid, zegt Nuijten: “Bescheidenheid betekent niet dat je jezelf minder belangrijk maakt. Het betekent dat je goed ziet wat je wel weet en wat je niet weet. Dit besef zet aan tot een open en nieuwsgierige houding, waardoor je juist veel te weten komt en verbinding maakt met anderen.” Bij bescheidenheid hoort dus dat je goed leert luisteren en vragen stellen. 

Rentmeesterschap gaat over zingeving en duurzaam bijdragen aan het grotere geheel. Bij verantwoordelijkheid gaat het om hoe mensen zich verantwoordelijk voelen en hoe je daarin als leider een voorbeeld en stimulans bent. 

Het vijfde kenmerk is empowerment. Door mensen te faciliteren zorg je ervoor dat ze daadwerkelijk in staat zijn hun verantwoordelijkheden goed en met plezier te vervullen. 

Het zesde kenmerk is vergeving. “Wat er ook gebeurd is, je kunt het verleden niet veranderen. Dus laat de hoop op een ander verleden los. Als dat lukt en mensen anders met de situatie omgaan, kunnen ze weer vanuit rust en vertrouwen aanwezig zijn, wat zorgt dat ze weer adequater kunnen reageren en creatiever met omstandigheden om kunnen gaan.” Meestal vinden mensen fouten frustrerend. “Maar ik weet, ook vanuit de topsport, dat fouten, slechte wedstrijden of dingen die echt misgaan, je juist leren waar de kansen liggen om te groeien en te verbeteren.” 

Het zevende kenmerk is waardering. “Ook als je heel erg baalt van een medewerker, kun je toch kijken wat je wél aan die persoon waardeert. Wat gaat er wel goed?” 

Het laatste kenmerk is moed. “Die haalt voor mij alles bij elkaar”, zegt Nuijten. “Je moet bijvoorbeeld ontzettend veel moed hebben om op deze manier leiding te geven. Heel veel leiders denken dat ze het allemaal moeten weten en dat ze alle antwoorden moeten hebben. Die zullen zich niet bescheiden opstellen. Dus het vraagt heel veel moed om het anders te doen.”

• Lees ook: Sanne de Jong en Kirsten de Roo: ‘De grootste uitdaging van leiderschap ben jijzelf’

Positief effect op employee engagement en intrinsieke motivatie

Uit diverse onderzoeken blijkt dat dienend-leiderschap positieve effecten heeft op de prestaties van organisaties, teams en individuen. Ook heeft het een positief effect op de employee engagement en op de intrinsieke motivatie van mensen; doen zij met plezier en bezieling hun werk? 

Er zijn drie elementen van intrinsieke motivatie. De eerste is autonomie: het gevoel dat je je eigen keuzes kunt maken. Nuijten: “Bij een dienend-leider heb je wel hele heldere kaders en heldere criteria, maar daarbinnen ben je vrij om je eigen talenten en kwaliteiten in te zetten. Dus om je autonoom te voelen.” 

Het tweede aspect is binding: voel je je verbonden met de organisatie met de mensen om je heen? 

Aspect nummer drie is competentie: het gevoel dat je daadwerkelijk zinvol bijdraagt. “Het gevoel van autonomie, binding en competentie neemt toe als er dienend wordt geleid in een organisatie. Dan heb je meer engagement, meer betrokkenheid.”

Nuijten ziet dit ook in de praktijk. Bijvoorbeeld bij Hans, die in alles voelde dat dienend-leiderschap iets was dat bij hem past en bij hem hoort. “Hij heeft het helemaal in zichzelf gecultiveerd en vervolgens ook in zijn team. Hij wist binnen zijn team de mensen echt te faciliteren en te engageren. De top van het bedrijf waar hij werkte, was daar echter niet zo mee bezig. Uit de data uit engagementscans en engagementonderzoek dat sowieso in de organisatie werd gedaan, bleek echter dat het er bij Hans echt gewoon goed voor stond, vergeleken met andere situaties.”

Met een dienend-leider presteert het team dus beter. Maar het wordt een stuk makkelijker als de directie van de organisatie het ook voorleeft. “Het is echt een gemiste kans als de directie van organisaties alleen het middenkader naar de training stuurt en niet zelf naar de training gaat.”

• Lees ook: Werknemersbetrokkenheid daalt opnieuw

Bijdragen aan groei

Dienend-leiderschap draagt bij aan de groei van anderen dankzij je eigen groei. Dat vraagt soms om buiten de gebruikelijke kaders te denken. “Bij een woningcorporatie was een medewerker die heel graag een cursus fotografie wilde doen. Maar dit paste niet direct bij zijn werk. Dienend-leiderschap zegt: “nou, kom maar met redenen waarom dit past binnen jouw ontwikkeling als medewerker in onze organisatie.” 

De man gaf aan dat hij dan de woningen die de woningcorporatie wil verkopen, mooi op beeld zou kunnen zetten. Hij breidde dus zijn eigen functie uit. “Geef mensen de ruimte om zelf na te denken: wat draagt iets als een opleiding daadwerkelijk bij in de organisatie?”

Medewerkers loslaten

Soms kun je tot de conclusie komen dat medewerkers zich binnen jouw organisatie niet verder kunnen ontwikkelen. “Organisaties die met dienend-leiderschap bezig zijn, laten dan met waardering die persoon gaan, hoe jammer ook en ook al hebben ze heel veel geïnvesteerd in zijn of haar ontwikkeling.” Personeel dat vertrekt, is niet ideaal in tijden van krapte, maar je kunt het niet altijd voorkomen. Dan is het altijd beter om goed uit elkaar te gaan. 

Volgens Nuijten keren deze medewerkers ook regelmatig na een paar jaar weer terug. “Omdat ze toch weten dat het een hele fijne organisatie was om te werken. Intussen hebben ze wel kennis opgedaan in andere gremia. En dat helpt wel vaak om weer beter in je werk te zitten.”

De rol van HR

Ook HR heeft een rol als het gaat om dienend-leiderschap in de organisatie. “Voor mij is HR altijd cruciaal. Want zij kunnen zorgen dat er trainingen worden gegeven op alle niveaus in de organisatie, maar ook dat mensen gericht ondersteund worden on the job en dat de tooling wordt aangepast. Hoe je omgaat met verzuim, functioneringsgesprekken, beoordelingsgesprekken, aannamebeleid, succession planning. Als HR daarnaar gaat kijken vanuit de lens van dienend-leiderschap, dan creëer je een context die daadwerkelijk helpend is.”