Conscious contracting: minder juridisch jargon, meer vertrouwen

Een arbeidscontract is vaak het formele sluitstuk van een sollicitatieproces. Na meerdere gesprekken, een kennismaking met collega’s en misschien zelfs een assessment, ligt er uiteindelijk een document op tafel dat de arbeidsrelatie moet vastleggen. Toch voelt dat document opvallend vaak afstandelijk, juridisch en ingewikkeld. Volgens Boukje Keijzer, auteur van Contracten die werken voor mensen, kan dat anders. Met conscious contracting pleit zij voor arbeidscontracten die begrijpelijker, menselijker en meer gebaseerd op vertrouwen zijn.

De gedachte achter conscious contracting is simpel, zegt ze in BNR at Work. Waarom zou een werkgever maandenlang investeren in een persoonlijke relatie met een kandidaat, om vervolgens die samenwerking te beginnen met een document vol juridische vaktaal en wantrouwen?

“Nu zijn contracten vaak geschreven door juristen voor juristen,” zegt Keijzer. “De gemiddelde Nederlander begrijpt niet wat hij tekent.”

De beweging ontstond enkele jaren geleden in de Verenigde Staten en kreeg in Nederland bekendheid toen bedrijven als Tony’s Chocolonely experimenteerden met opvallend eenvoudige en visueel aantrekkelijke contracten. Inmiddels heeft Keijzer met haar organisatie meer dan 160 bedrijven geholpen bij het herzien van hun arbeidscontracten.

Van juridische taal naar gewone mensentaal

Volgens Keijzer bevatten veel arbeidscontracten nog altijd formuleringen die juridisch gezien helemaal niet noodzakelijk zijn. Traditionele openingszinnen als “rechtsgeldig vertegenwoordigd door” of uitgebreide beschrijvingen van partijen voegen volgens haar weinig toe aan de rechtsgeldigheid van een overeenkomst.

In plaats daarvan kiest conscious contracting voor helder taalgebruik. Een contract mag nog steeds juridisch correct zijn, maar wordt geschreven voor de mensen die het moeten lezen en begrijpen.

Dat betekent niet dat alle juridische bescherming verdwijnt. Integendeel. Het uitgangspunt is dat de kern van de arbeidsrelatie helder wordt vastgelegd, terwijl aanvullende toelichtingen eventueel elders beschikbaar zijn.

“Je hoeft niet naïef te zijn,” zegt Keijzer. “Het blijft een juridisch document.”

Twee pagina’s in plaats van twintig

Een van de organisaties die conscious contracting heeft omarmd, is bouwbedrijf MOOS uit Amsterdam. Directeur Joost Hoffman besloot enkele jaren geleden afscheid te nemen van de traditionele, uitgebreide arbeidscontracten.

Volgens hem begon dat vanuit een praktisch probleem. “Ik vond het zelf al lastig om precies te begrijpen wat er in zo’n contract stond. Dan kan ik me voorstellen dat een werknemer dat al helemaal heeft.”

MOOS koos uiteindelijk voor een arbeidscontract van twee pagina’s. Korte zinnen, duidelijke koppen en alleen de afspraken die echt relevant zijn voor de samenwerking. “We wilden dat iedereen echt begrijpt wat hij tekent.”

• Lees ook: 5 Redenen waarom visuele contracten een goed idee zijn

Volgens Hoffman reageren nieuwe medewerkers opvallend positief. Waar traditionele contracten soms tientallen pagina’s tellen, krijgen nieuwe collega’s nu een overzichtelijk document dat aansluit bij de gesprekken die eerder zijn gevoerd.

Vertrouwen als uitgangspunt

Het belangrijkste verschil zit volgens Hofman niet eens in de vormgeving of de lengte van het contract, maar in de onderliggende gedachte.

Traditionele contracten zijn vaak opgesteld vanuit het idee dat alles dichtgetimmerd moet worden voor het geval er iets misgaat. Conscious contracting begint juist vanuit vertrouwen. Dat betekent niet dat conflicten onmogelijk zijn. Wel dat de overeenkomst een andere toon zet.

• Lees ook: Deze ondernemer schreef een bestseller over goed werkgeverschap – HRMorgen.nl

Volgens Keijzer geven traditionele contracten impliciet een boodschap af: als er ooit een probleem ontstaat, treffen we elkaar bij de rechter. Terwijl de praktijk binnen de meeste organisaties heel anders is. “Mensen praten eerst met elkaar als er iets niet goed gaat.”

Juist daarom vindt zij het vreemd dat contracten vaak zo juridisch en defensief zijn opgesteld.

Werkt het ook als het misgaat?

Critici vragen zich af of vriendelijke contracten voldoende bescherming bieden wanneer een arbeidsrelatie onder druk komt te staan. Die zorg begrijpt Keijzer, maar volgens haar is het een misverstand dat eenvoud automatisch minder juridisch sterk betekent.

De essentie blijft immers hetzelfde: afspraken worden vastgelegd en rechten en plichten blijven bestaan. Alleen de manier waarop die afspraken worden geformuleerd verandert.

Ook Hoffman ziet in de praktijk geen nadelen. Integendeel. Het bedrijf heeft de aanpak inmiddels niet alleen toegepast op arbeidscontracten, maar ook op samenwerkingen met leveranciers en partners. “We schrijven op dat we het eerst met elkaar bespreken voordat we de juridische gang op gaan.” Volgens hem sluit dat beter aan bij de manier waarop het bedrijf al werkte.

Meer dan een contract

Hoewel conscious contracting draait om arbeidscontracten, zijn zowel Keijzer als Hoffman ervan overtuigd dat het uiteindelijk over meer gaat dan papierwerk.

Een begrijpelijk contract lost geen slechte bedrijfscultuur op. Vertrouwen ontstaat niet doordat een juridische tekst vriendelijker wordt geformuleerd. Maar een contract kan wel bijdragen aan de manier waarop werkgever en werknemer hun relatie beginnen.

• Lees ook: Van sollicitatiefeest naar stille aftocht: daarom haken kandidaten af – HRMorgen.nl 

Juist daarom zien zij het contract als een verlengstuk van de organisatiecultuur. Als bedrijven zeggen dat zij transparantie, gelijkwaardigheid en vertrouwen belangrijk vinden, dan zou dat ook zichtbaar moeten zijn in de documenten die medewerkers tekenen.

Want als een samenwerking begint met vertrouwen, waarom zou het contract dan beginnen met wantrouwen?

Beluister de aflevering van BNR at Work met Boukje Keijzer, auteur van Contracten die werken voor mensen: