Onze skills nu beter gaan benutten is noodzakelijk en aanstekelijk

In de afgelopen jaren en decennia hebben veel landen geïnvesteerd in meer en sterkere vaardigheden (skills) van hun beroepsbevolking. Beter geschoolde personeelsbestanden worden algemeen gezien als cruciaal voor hoge productiviteitsgroei, concurrentiekracht en welvaart. Maar daarbij krijgt de vraagzijde van de vergelijking veel minder aandacht: hoe worden die in het onderwijs en bij volwasseneneducatie ontwikkelde vaardigheden eigenlijk daadwerkelijk in de praktijk ingezet?

Veel skills worden onvoldoende benut

Dit is een belangrijke vraag, want wanneer werknemers hogere vaardigheidsniveaus bereiken, is het niet vanzelfsprekend dat die vaardigheden vervolgens in het werk ten volle benut worden. Het OESO-rapport “Getting Skills Right: How Workers Use, or Don’t Use, their Skills in the Workplace” (februari 2026) stelt vast dat er een slechte koppeling is tussen vaardigheden en het daadwerkelijke gebruik van die vaardigheden. Dat concludeert het internationale samenwerkingsverband OESO op basis van gegevens uit de Adult Skills Survey 2023 (PIAAC).

In alle 31 onderzochte landen, waaronder Nederland, hebben werkenden, onafhankelijk van hun opleidingsniveau, te weinig mogelijkheden om hun aangeleerde vaardigheden daadwerkelijk in te zetten. Rekenvaardigheid wordt in alle 31 onderzochte landen onderbenut, zelforganisatie wordt juist goed benut, en dat geldt in iets mindere mate voor samenwerkingsvaardigheden. ICT-vaardigheden zijn in de afgelopen jaren steeds vaker ingezet, fysieke en motorische vaardigheden juist steeds minder. In Nederland worden probleemoplossing en beïnvloeding relatief sterk onderbenut.

Inzet vaardigheden verdient volle aandacht, want levert veel op

Het gebruik van vaardigheden bestuderen is essentieel. Hoe vaardigheden worden ingezet op de werkvloer, heeft namelijk belangrijke consequenties voor zowel de economie als de werknemers zelf. De OESO-analyse laat zien dat een intensiever gebruik van vaardigheden samenhangt met hogere arbeidsproductiviteit. Op individueel niveau is een frequenter gebruik van vaardigheden sterk verbonden met hogere lonen.

• Lees ook: OESO: Skills-gap in 21e eeuw wordt sterk bepaald door achtergrond

De inzet van vaardigheden op de werkvloer heeft ook niet-economische gevolgen. Werknemers die hun vaardigheden volledig kunnen inzetten, rapporteren doorgaans hogere niveaus van werk- en levenstevredenheid. Dat geeft aan dat effectief gebruik van vaardigheden de motivatie en de betrokkenheid vergroot. (Uit andere onderzoeken blijkt dat meer motivatie en betrokkenheid een positieve invloed op de arbeidsproductiviteit hebben.)

Het risico op burn-out is een andere dimensie van baankwaliteit en welzijn van werknemers, die vaak over het hoofd wordt gezien in economisch onderzoek. Dat risico ligt op de loer wanneer werknemers geconfronteerd worden met aanhoudende mismatches tussen hun vaardigheden en de omstandigheden waaronder ze worden ingezet. Het rapport concludeert dat meer autonomie en beslissingsvrijheid op het werk sterk samenhangen met een lager risico op burn-out.

Aanstekelijk werkgeverschap is ook: talenten optimaal benutten

Aanhoudende mismatches tussen vaardigheden van werknemers en de wijze van inzet suggereren inefficiënties op de arbeidsmarkt, die om te beginnen kunnen ontstaan door managementpraktijken. Werkgevers (leidinggevenden, HR) kunnen en moeten alerter zijn, dus aanstekelijk zijn door mensen “in hun kracht te zetten” en zo meer motivatie en betrokkenheid te creëren, met alle mooie economische gevolgen van dien. 

• Lees ook: Focus op vaardigheden en technologie belangrijk voor medewerkersbetrokkenheid 

Daarnaast moeten werkenden zelf ook alert zijn, en niet te makkelijk banen accepteren onder hun vaardigheidsniveau. Overheden kunnen effectieve vaardigheidsmatching bevorderen door bestaande arbeidsmarktinstituties en loopbaanbegeleidingssystemen aan te pakken.

Al met al maken de bevindingen van dit OESO-rapport duidelijk dat het vergroten van de groep hoogopgeleide werknemers nodig is, maar niet voldoende voor productiviteitsgroei. Het overbruggen van de kloof tussen vaardigheden en de benutting van die vaardigheden is essentieel en waardevol voor alle partijen.