De CBR-case: gedrag als breekijzer tegen verzuim

Nog meer verzuim dan het al hoge landelijke gemiddelde

Het ziekteverzuim in Nederland ligt al jaren op een historisch hoog niveau. Het CBR zat, net als veel overheidsorganisaties, structureel boven het al hoge gemiddelde.

• Lees ook: Update cijfers over ziekteverzuim: verzuim stijgt, vooral door stress

Toen Jamila Eddini in 2023 startte als CHRO zag zij, naast alarmerende cijfers, vooral een gebrek aan samenhang in de aanpak. “De aandacht ging steeds uit naar de plekken waar het verzuim op dat moment het hoogst was, met ad hoc interventies als gevolg.” 

Ze koos ervoor eerst het probleem beter te begrijpen en dieper te analyseren. Ze gaf opdracht voor een breed vitaliteitsonderzoek (verzuimscan) en bracht zo de onderliggende oorzaken in beeld: hoge werkdruk, beperkte autonomie en een gebrek aan zicht op (potentieel) verzuim vanuit leidinggevenden.

Lees hier meer details over deze case.

Verzuim aanpakken door focus op gedrag

De conclusie van het vitaliteitsonderzoek was helder: verzuim was geen optelsom van losse problemen, maar een systeemvraagstuk. Daarom begon het CBR bij het neerzetten van een basis: een gedeelde visie op verzuim en inzetbaarheid, vertaald naar beleid en duidelijke afspraken. Want beleid alleen verandert niets in de praktijk. Er kwam dus ook een meerjarig implementatieplan, met één duidelijke focus: gedrag.  

Eddini: “Focus op gedrag is noodzakelijk om in een organisatie succesvol veranderingen door te voeren, zeker gezien de omvang van dit probleem. Dat los je niet op met alleen beleid.”

Whitepaper: Systemisch werken voor HR en organisatie

Verzuim werd dus niet meer medisch en beleidsmatig benaderd, maar gedragsmatig. De sleutel hiervoor lag bij de leidinggevenden: hoe signaleren zij, hoe voeren zij het gesprek en hoe sturen zij op inzetbaarheid? 

• Lees ook: ‘Locked at the job’: een voorstadium van verzuim en wat HR hiervan kan leren 

Alle leidinggevenden werden hierin getraind, in samenwerking met het Ontwikkelhuis | HR & Leiderschap. De trainingen richtten zich onder andere op gespreksvoering. Daarin staat centraal wat iemand nog kan, niet wat iemand heeft. 

Sonja Bakker, directeur/eigenaar van het Ontwikkelhuis | HR & Leiderschap: 

“Verzuim wordt door organisaties nog te vaak instrumenteel aangepakt, terwijl de sleutel juist in de organisatiecultuur ligt. Dat wetende, stellen wij de HR-professionals en leiders bij onze opdrachtgevers een lastige vraag: hoe draagt de cultuur bij aan verzuim? Pas daarna kun je bepalen hoe je dit samen gaat veranderen. Dat is een leidend principe in ons advies. Vervolgens vormt het ook de rode draad in de trainingen die we bieden en de transities die we begeleiden.”

Investeren in HR

Al snel bleek het bestaande HR-team de verdere invulling van het plan niet ‘erbij kon doen’. Daarom koos het CBR voor een dedicated programmamanager met het Ontwikkelhuis | HR & Leiderschap. 

Annette Balk gaf invulling aan deze rol. Ze is (interim) programmamanager met ruime ervaring in duurzame inzetbaarheid, vitaliteit en verzuim. Ze begon met het organiseren van draagvlak, richtte een brede projectgroep op en ging in gesprek met het management. Dat leidde tot een gefaseerde aanpak, met organisatiebrede interventies én maatwerk. Balk: “Als oude patronen niet meer werken, heb je ander gedrag nodig. Dat was onze focus.”

• Lees ook: “Stel de medewerker centraal in plaats van de cliënt, zelfs in de zorg-VVT”

Zichtbaar resultaat verzuimbeleid

De eerste resultaten werden zichtbaar in het gedrag van leidinggevenden. Eddini: “Je zag dat leidinggevenden het gesprek anders gingen voeren.” De focus verschoof van klacht naar inzetbaarheid. Tegelijkertijd nam het percentage medewerkers zonder verzuim (het zogeheten 0-verzuim) zichtbaar toe. Een belangrijke indicator voor structurele verbetering. 

Volgens Eddini zit de grootste winst echter in de duurzaamheid van de verandering. “Het is niet iets tijdelijks gebleven, maar echt onderdeel geworden van hoe we werken. Wat begon als een reactie op hoog verzuim, groeide uit tot een bredere organisatieontwikkeling. Een beweging waarin gedrag, structuur en leiderschap beter op elkaar zijn afgestemd en waarin verzuim niet langer het probleem is, maar een indicator van hoe de organisatie functioneert.”

Benieuwd hoe deze aanpak er in de praktijk uitziet en wat het opleverde? Lees de volledige case.