Bijna de helft van het kantoorwerk is vandaag al technisch automatiseerbaar. Wat doe jij er morgen mee?

In november 2025 publiceerde McKinsey Global Institute het rapport “Agents, Robots, and Us”. De kernbevinding: met de technologie die vandaag beschikbaar is, zijn activiteiten die 44% van de Amerikaanse werktijd beslaan technisch uitvoerbaar door AI-agents, software die zelfstandig taken plant, communiceert en afrondt. Dat percentage heeft betrekking op niet-fysiek kantoor- en kenniswerk. De overige 13% uit McKinsey’s totaal van 57% betreft fysieke robotisering in fabrieken en logistiek, een ander verhaal voor een andere sector.

Voor Nederland is die 44% waarschijnlijk een voorzichtige ondergrens. CBS-data laat zien dat bijna de helft van alle Nederlandse werkenden een bedrijfseconomisch, administratief, ICT- of zorggerelateerd beroep uitoefent, precies de beroepsgroepen die het meest worden blootgesteld aan agent-automatisering. Nederland is bovendien een van de meest ontwikkelde kenniseconomieën van Europa, met een relatief laag aandeel fysieke productie en een hoog aandeel informatiewerk. De blootstelling is hier structureel hoger dan het Amerikaanse gemiddelde waarop McKinsey’s cijfers zijn gebaseerd.

• Lees ook: Wat is de invloed van AI op de arbeidsmarkt? UWV deed onderzoek

Van technisch potentieel naar organisatieopgave

Twee kanttekeningen zijn hier essentieel.

McKinsey is expliciet: de 44% is technische potentie, geen voorspelling van banenverlies. Werkuren zijn automatiseerbaar, maar mensen worden niet zomaar vervangen. Wat verandert is de inhoud van functies. Het WEF Future of Jobs Report 2025 maakt dat concreet: vandaag doen mensen 47% van de taken primair zelf, technologie 22%, en de rest in samenwerking. In 2030 verwachten werkgevers dat die drie verhoudingen naar ongeveer een derde elk verschuiven. Dat is geen bijstelling aan de marge, dat is een fundamentele herverkaveling van wat mensen dagelijks doen.

De tweede kanttekening is even belangrijk: de techniek loopt vooruit op de organisatie. Carnegie Mellon University testte in begin 2025 AI-agents op complexe kantoortaken en de beste performer slaagde in slechts 30% van de opdrachten. Sindsdien zijn de reasoning-modellen in rap tempo volwassener geworden. 

Maar daarmee is het probleem verschoven van de techniek naar de organisatie. Een AI-agent op een gebrekkig proces is als een Formule 1-motor in een winkelwagentje, je gaat sneller, maar je komt nergens. Als processen nu niet lopen, repareert AI ze niet. Het automatiseert hooguit de chaos. Gartner verwacht dan ook dat meer dan 40% van de huidige agentic AI-projecten vóór eind 2027 wordt stopgezet, voornamelijk door gebrekkige procesvoorbereiding en onduidelijke businesswaarde.

Vier prioriteiten voor de HR-strateeg

Als bijna de helft van het kenniswerk technisch anders kan worden ingevuld, volstaat een cursusje AI niet.

Voer een taakaudit uit, geen functieschouw. Maak de automatiseringspotentie zichtbaar per functiegroep. Welke taken zijn repeterend en informatiegedreven, het dagelijkse “digitale gruis”? Welke vragen menselijk oordeel, relatie of context? CBS laat zien dat slechts 23% van de Nederlandse bedrijven AI al daadwerkelijk heeft geïmplementeerd. De winst zit niet in de techniek, maar in het saneren van verouderde processtappen vóórdat je er AI op loslaat.

Veranker AI-geletterdheid als serieuze competentie. PwC’s AI Jobs Barometer 2025 toont aan dat in slechts 5% van de Nederlandse vacatures expliciet om AI-vaardigheden wordt gevraagd, opvallend laag, zelfs voor de ICT-sector. Dat is een schreeuwend gat tussen wat de arbeidsmarkt straks vraagt en wat organisaties nu selecteren op. Bovendien stelt de EU AI Act AI-geletterdheid als norm: het is geen nice-to-have meer, maar een juridische verwachting voor goed werkgeverschap.

Kies bewust voor waarde-herallocatie, niet voor FTE-reductie. Een kwart van de Nederlandse werkgevers heeft in het tweede kwartaal van 2025 al ingezet op automatisering om personeelstekorten op te vangen, zo blijkt uit AWVN-onderzoek. Maar de strategisch relevante vraag is wat professionals doen met de tijd die vrijkomt. Wordt dat extra kwaliteit voor de klant, betere besluitvorming, meer aandacht voor mensen? Of simpelweg meer van hetzelfde? Dat is een directiebesluit waar HR de pen moet voeren.

Bescherm de leerschool van junior talent. Dit is het meest onderschatte risico. AI neemt precies de taken over waarmee mensen traditioneel het vak leren: de dossiers, de standaardbrieven, de basisanalyses. Wie nu alle juniorposities wegbezuinigt, zaagt de boom door waaruit de seniors van 2030 moeten groeien. De verschuiving in takenpakketten vraagt niet minder mensen in ontwikkeling, ze vraagt een bewustere investering in hoe mensen leren naast AI.

• Lees ook: Vormt AI een bedreiging voor banen van jonge hoogopgeleiden?

Wat je morgen al kunt doen

Wacht niet op een grootschalig IT-project. Kies één team en leg de functies uiteen in taken. Doe dat niet achter een bureau, maar met de mensen zelf, zij weten waar de inefficiëntie zit die geen enkel AI-model kan oplossen zonder een nieuw procesontwerp.

De 44% is geen doemscenario. Het is een meting van een mogelijkheid die alleen wordt benut als organisaties bewust kiezen hoe ze haar inzetten. De techniek is er klaar voor. Is jouw organisatie dat ook?

Lees ook: ‘AI levert niets op, tenzij HR de architectuur van werk opnieuw tekent’