Prinsjesdag roept vragen op over toekomst arbeidsmarkt: ‘We missen een arbeidsbegroting’

De arbeidsmarktplannen bekendgemaakt op Prinsjesdag, bevatten een breed pakket aan maatregelen. Zo gaat de versnelde verhoging van de AOW-leeftijd niet door, wordt de korting op uitkeringen teruggedraaid, stijgt de onbelaste reiskostenvergoeding en komt er een nieuwe zelfstandigenwet. Ook wil het kabinet meer doen om nieuwkomers sneller naar werk te begeleiden.

Volgens Davidse ontbreekt echter het grotere verhaal. “Het is een enorm gepuzzel. Een beetje meer van dit en een beetje minder van dat”, stelt hij. Wat hij mist, is een toekomstbestendige visie op de arbeidsmarkt. Hoe ziet Nederland eruit over tien of twintig jaar? Welke mensen hebben we dan nodig? En hoe zorgen we ervoor dat die beschikbaar zijn? Op die vragen geeft Prinsjesdag volgens hem onvoldoende antwoord.

• Lees ook; Prinsjesdag: de maatregelen voor HR op een rij

Nieuwkomers sneller aan het werk

Een maatregel die Davidse wel logisch vindt, is de ambitie om nieuwkomers sneller naar de arbeidsmarkt te begeleiden. Op een arbeidsmarkt die al jaren kampt met personeelstekorten, ziet hij deze groep als belangrijk arbeidspotentieel. Maar volgens hem moet de overheid dan wel zorgen dat werkgevers mensen daadwerkelijk kunnen opleiden en inzetten.

Van den Heuvel onderschrijft dat. Werk is volgens hem niet alleen goed voor werkgevers, maar vooral ook voor de mensen zelf. Tegelijkertijd waarschuwt hij dat de praktijk complexer is dan het op papier lijkt. Diploma’s uit het buitenland worden niet altijd automatisch erkend en voor gereguleerde beroepen gelden aanvullende eisen. “Daar zitten heel veel vraagstukken”, aldus de CNV-voorzitter.

De arbeidsmarkt lekt aan alle kanten

Volgens Davidse wordt het debat te veel gevoerd over nieuwe instroom, terwijl er ook veel aandacht zou moeten zijn voor de mensen die al actief zijn op de arbeidsmarkt. Hij wijst op wat hij de “lekken in de badkuip” noemt: ziekteverzuim, uitval, vertrek van medewerkers en een gebrek aan betrokkenheid bij werk.

• Lees ook: AWVN over de Talentstrategie: werkgevers krijgen terecht centrale rol

Daar komt volgens hem nog iets bij. Veel Nederlanders willen helemaal geen veertig uur per week werken. Sinds corona zijn mensen anders gaan kijken naar de balans tussen werk en privé. De uitdaging is daarom niet om iedereen maximaal te laten werken, maar om mensen zo goed mogelijk te laten werken.

Van den Heuvel ziet hetzelfde. Hij wijst erop dat Nederlanders steeds meer rollen combineren. Ze werken, zorgen voor kinderen of ouders, doen vrijwilligerswerk en houden verenigingen draaiende. Arbeidsparticipatie is belangrijk, zegt hij, maar mag niet de enige maatstaf zijn. “We leven niet om te werken, we werken om te leven.”

Welke economie wil Nederland?

Uiteindelijk komen beide gasten uit bij dezelfde fundamentele vraag: welke economie wil Nederland eigenlijk hebben?

Davidse pleit voor een echte arbeidsbegroting. Niet alleen een financieel overzicht, maar een plan waarin duidelijk staat welke sectoren Nederland wil laten groeien, welke vaardigheden daarvoor nodig zijn en hoe onderwijs daarop aansluit. Volgens hem is het tijd om na te denken over wat Nederland wil behouden, waar het in wil investeren en welke activiteiten mogelijk minder belangrijk worden.

• Lees ook: Onze skills nu beter gaan benutten is noodzakelijk en aanstekelijk

Van den Heuvel benadrukt dat daarbij zorgvuldig moet worden omgegaan met bestaande sectoren. Hij waarschuwt ervoor om te gemakkelijk delen van de economie af te schrijven. Sectoren als landbouw en industrie zijn volgens hem nog altijd van grote waarde voor werkgelegenheid en economische activiteit. Tegelijk vindt hij dat de overheid gericht moet blijven investeren in publieke sectoren zoals onderwijs, zorg en politie.

Meer dan koopkrachtplaatjes

De discussie laat zien dat de arbeidsmarktuitdagingen verder gaan dan koopkracht, belastingen of uitkeringen. De grote vraag is hoe Nederland voldoende mensen beschikbaar houdt voor cruciale sectoren als zorg, onderwijs, techniek en defensie, terwijl de bevolking vergrijst en personeel steeds schaarser wordt.

Volgens Davidse en Van den Heuvel verdient die discussie veel meer aandacht dan ze tijdens Prinsjesdag kreeg. De cijfers liggen op tafel, de personeelstekorten zijn bekend, maar een samenhangende visie op de arbeidsmarkt van de toekomst ontbreekt nog altijd. En juist daar zal het debat de komende jaren over moeten gaan.

Meer hierover hoor je in BNR at Work met Wim Davidse, arbeidsmarktstrateeg en econoom, en Hans van den Heuvel, voorzitter van CNV.