Verzuim komt steeds vaker van buiten het werk: ‘Privéproblemen zijn de belangrijkste voorspeller van uitval’

Werkgevers investeren volop in vitaliteitsprogramma’s, sportabonnementen en workshops over duurzame inzetbaarheid. Toch blijft het ziekteverzuim stijgen. In het eerste kwartaal van 2026 lag het verzuim op 5,8 procent. Volgens Joke Boonstra, bestuursvoorzitter van de Arbo-Unie, ligt een belangrijke verklaring niet op de werkvloer zelf, maar daarbuiten. “We weten dat privéproblemen de belangrijkste voorspeller zijn voor langdurige uitval”, zegt ze in de podcast BNR at Work.

Dat vraagt om een andere manier van kijken naar verzuim. Natuurlijk spelen werkdruk, arbeidsomstandigheden en fysieke klachten nog altijd een rol. Maar steeds vaker begint langdurige uitval met zorgen die werknemers meenemen van huis naar kantoor.

Die problemen verschillen per levensfase. Jongere werknemers worstelen volgens Boonstra vaak met sociale druk. “De druk om mee te doen en een Instagrammable leuk leven te hebben speelt enorm.” Oudere werknemers hebben juist vaker te maken met mantelzorg, scheidingen of financiële problemen. Wat de oorzaak ook is, de impact op het werk kan groot zijn.

Toch blijken veel organisaties signalen nog te laat op te pikken. Volgens Boonstra zien leidinggevenden vaak wel dat er iets aan de hand is. Een medewerker heeft minder energie, levert mindere prestaties of gedraagt zich anders dan normaal. Maar vervolgens weten veel managers niet goed wat ze met die observatie moeten doen.

Meer aandacht voor preventie ziekteverzuim

Dat probleem wordt versterkt doordat veel HR-systemen vooral reageren op verzuim dat al heeft plaatsgevonden. “Vaak komt er een signaal als iemand zich drie keer ziek heeft gemeld”, zegt Boonstra. Maar werknemers die uiteindelijk met een burn-out uitvallen, hebben zich daarvoor lang niet altijd meerdere keren ziek gemeld.

Juist daarom zou de aandacht veel meer moeten verschuiven naar preventie. Volgens de Arbo-Unie kan vroegtijdige ondersteuning weken aan verzuim voorkomen. Dat begint met iets eenvoudigs: het gesprek aangaan.

Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Want waar ligt de grens tussen werk en privé? Niet iedere werknemer zit te wachten op een manager die naar persoonlijke omstandigheden vraagt. Volgens Boonstra hoeft dat ook niet. Het doel is niet om iemands privéleven uit te pluizen, maar om ruimte te bieden voor ondersteuning.

“Je hoeft niet al je privéproblemen op tafel te leggen”, zegt ze. Wel kunnen leidinggevenden bespreekbaar maken dat bepaalde uitdagingen veel voorkomen en wijzen op beschikbare hulp, bijvoorbeeld een gesprek met een bedrijfspsycholoog of maatschappelijk werker.

• Lees ook: Wat kost ziekte verzuim per medewerker per dag 

Voldoende herstel, op het werk en daarbuiten

Volgens Jennifer Elders, specialist in stressgerelateerd verzuim, wordt bovendien een andere factor vaak onderschat: herstel. Veel werknemers hebben nooit geleerd om voldoende te herstellen van stress, zowel op het werk als daarbuiten.

Elders spreekt uit ervaring. Na haar loopbaan als HR-adviseur kreeg ze zelf een burn-out en was ze bijna twee jaar uit de running. Die periode leerde haar hoe sterk mensen soms op de automatische piloot leven. “Ik leefde heel lang op overlevingsmechanismes”, vertelt ze.

Volgens haar begint preventie niet pas als iemand thuiszit. Werknemers moeten veel eerder leren om herstelmomenten in te bouwen. Een wandeling tijdens de werkdag, voldoende rustmomenten en aandacht voor eigen grenzen kunnen daarbij helpen. “Ik denk dat er te weinig hersteld wordt in Nederland.”

• Lees ook: Dit is de kortste route naar herstel 

Bevlogenheid is belangrijkste beschermer tegen uitval

Voor werkgevers ligt daar een belangrijke uitdaging. Uit een peiling onder luisteraars van BNR at Work vindt 85 procent dat werkgevers niet proactief genoeg zijn in het voorkomen van verzuim. Die kritiek raakt een gevoelig punt. Veel organisaties richten hun aandacht vooral op het begeleiden van zieke medewerkers, terwijl de grootste winst juist te behalen valt voordat iemand uitvalt.

Volgens Boonstra moeten werkgevers daarom verder kijken dan gratis fruit, sportregelingen of een vitaliteitsweek. Minstens zo belangrijk is investeren in betrokkenheid en werkplezier. “De belangrijkste beschermer tegen uitval is bevlogenheid.”

Werknemers die zich gewaardeerd voelen, hun talenten kunnen inzetten en betekenis ervaren in hun werk, blijken minder kwetsbaar voor langdurige uitval. Daarmee komt preventie uiteindelijk neer op iets wat eenvoudiger klinkt dan het is: oprechte aandacht.

Want wie verzuim echt wil voorkomen, moet niet alleen kijken naar hoe iemand werkt, maar ook oog hebben voor hoe het met die persoon gaat. Zeker nu de belangrijkste oorzaken van uitval steeds vaker buiten de kantoormuren blijken te liggen.

Beluister de aflevering van BNR at work met Joke Boonstra en Jennifer Elders: