Mythes over de arbeidsmarkt, deel 5: AI maakt startersfuncties overbodig

De snelle opkomst van AI leidt tot een hardnekkige zorg: startersfuncties verdwijnen. Routinetaken worden geautomatiseerd, juniorrollen uitgekleed en het klassieke instappunt onderaan de ladder zou wegvallen. Zonder die eerste functies, zo luidt de redenering, kunnen mensen geen ervaring opdoen en verdwijnt de leercurve die nodig is om vakvolwassen te worden.

Die zorg is begrijpelijk, maar de conclusie is te kort door de bocht.

Serie acht mythes over de arbeidsmarkt

Het gaat toch allemaal prima op de arbeidsmarkt? Nou, niet helemaal, vinden Wim Pelgrim en Laurens Waling. In deze serie ontkrachten zij acht hardnekkige mythes over de arbeidsmarkt. Mythes die logisch klinken bij lage werkloosheid, maar die innovatie juist in de weg staan; de broodnodige innovatie die moet voorkomen dat onze arbeidsmarkt de komende jaren langzaam vastdraait. Elke maand gaan ze in op een van die mythes.

“De kernvraag is niet langer hoeveel mensen we aan het werk hebben, maar hoe talent zich ontwikkelt, beweegt en wordt ingezet in een economie waarin taken, vaardigheden en context voortdurend verschuiven.”

Denkfout 1:  Startersfuncties zijn de enige manier om te leren

Veel startersfuncties bestaan vooral uit routinematig werk dat historisch is gekoppeld aan leren door herhaling. AI neemt juist dit type werk over. Dat betekent niet dat leren verdwijnt, maar dat de vorm ervan verandert. Leren verschuift van herhaling naar toepassing, van meekijken naar meedoen, van tijd maken naar bewust ontwerpen.

• Lees ook: AI vervangt niet de junior. AI vervangt wat de junior deed

Vakmanschap ontstaat niet vanzelf, maar ook niet uitsluitend door “onderaan te beginnen”. Het ontstaat door blootstelling aan echte situaties, feedback, context en oplopende verantwoordelijkheid. Die leerroute hoeft niet per se samen te vallen met één vaste startersfunctie, zolang ze maar bewust wordt ingericht.

Denkfout 2: Als werk verdwijnt, verdwijnt ook de leerroute

Wat verdwijnt, zijn niet leerervaringen, maar specifieke taken. In veel beroepen blijft het kernwerk bestaan, terwijl ondersteunende of voorbereidende taken veranderen. Dat vraagt om herontwerp van instroom: niet minder leren, maar anders leren.

• Lees ook: AI verandert instroom van jongeren: minder juniorbanen, meer focus op skills

De spanning zit precies hier. Zonder frictie, zonder verantwoordelijkheid en zonder context ontstaat geen professioneel oordeel. Maar frictie hoeft niet automatisch gekoppeld te zijn aan een traditionele juniorrol. Ze kan ook ontstaan in hybride rollen, taakcombinaties, mentorschap, projectmatig werk of gefaseerde instroom waarin mensen steeds meer autonomie krijgen.

Denkfout 3: AI vervangt leren door doen

AI neemt routinetaken over, maar geen professioneel oordeel. Wat verandert, is de manier waarop mensen leren. Instroom moet bewuster worden ontworpen: minder herhaling, meer context, meer verantwoordelijkheid. Technologie kan daarbij ondersteunen door feedback te structureren en leerervaringen zichtbaarder te maken, maar vakmanschap blijft een menselijke ontwikkeling.

Met welke bouwstenen lossen we dat op?

Om deze mythe aan te kunnen pakken zullen bedrijven en organisaties vooral anders moeten gaan kijken naar de inrichting van het werk:

• als je werk anders organiseert zul je zien dat startersfuncties niet verdwijnen; die volgen namelijk uit taken en niet uit functietitels.
• ook kun je anders gaan matchen: niet mensen aan een functie, maar kijken naar skills en de gaten daarin, waaraan je gerichte scholing koppelt.
• richt je scholing in zonder diploma, maar gericht op het erkennen en het vastleggen van iemands groei in een wallet.