AI verandert instroom van jongeren: minder juniorbanen, meer focus op skills

Nieuw onderzoek van Intelligence Group toont aan dat stijgende jeugdwerkloosheid niet primair door AI wordt veroorzaakt, maar dat de instroom van jongeren in kennisintensieve functies wel merkbaar verschuift. Dat staat in het rapport ‘Jongeren, AI en de arbeidsmarkt 2026’. 

Er is op dit moment geen overtuigend bewijs dat AI direct leidt tot hogere werkloosheid onder jongeren. Dat concluderen auteurs Geert-Jan Waasdorp en Maike Krijnen op basis van expertinterviews, Nederlandse arbeidsmarktdata en internationaal onderzoek. De impact van AI manifesteert zich subtieler: niet in massaal baanverlies, maar in een verschuiving aan de instroomkant van de arbeidsmarkt.

• Lees ook; Impact van AI in het eerste halfjaar van 2025 al zichtbaar in de arbeidsmarktcijfers?

Volgens het CBS bedroeg de jeugdwerkloosheid (15–25 jaar) in november 2025 9,1%, het hoogste niveau in meer dan vier jaar. Het CBS legt daarbij zelf geen directe link met AI. De stijging past binnen een bredere economische afkoeling en een normalisatie na de uitzonderlijk krappe arbeidsmarkt van 2021–2023.

Daling startersvacatures

Wat wel zichtbaar verandert, zijn de kansen op een eerste baan in bepaalde sectoren. In kennisintensieve beroepen zoals juridische dienstverlening, administratie en marketing daalden het aantal startersvacatures de afgelopen jaren met 30 tot ruim 40 procent. Tegelijkertijd groeit de werkgelegenheid voor ervaren medewerkers in dezelfde sectoren.

Internationaal onderzoek, onder meer van het Stanford Digital Economy Lab en Harvard University, laat zien dat bij bedrijven die actief AI inzetten de instroom van jonge werknemers (22–25 jaar) met 6 tot 20 procent daalt ten opzichte van 2022. De werkgelegenheid voor oudere werknemers (30+) groeit in diezelfde beroepen juist met 6 tot 13 procent.

• Lees ook: De junior als strategische brandmuur. Waarom HR moet stoppen met bezuinigen op de toekomst

 Andere factoren dan AI

Een opvallende bevinding uit het onderzoek is de rol van perceptie. Organisaties handelen niet alleen op basis van wat AI daadwerkelijk kan doen, maar ook op basis van wat zij denken dat AI kan. Die verwachtingen hebben nu al een directe invloed op het instroombeleid: minder juniorrollen worden uitgeschreven, stageplekken worden teruggeschroefd en wervingsstops worden afgekondigd, ook in situaties waar AI technisch gezien nog helemaal niet in staat is het werk over te nemen.

• Lees ook: Bijna de helft van het kantoorwerk is vandaag al technisch automatiseerbaar. Wat doe jij er morgen mee?

Tegelijkertijd spelen andere factoren minstens zo’n grote rol: economische afkoeling, geopolitieke onzekerheid, stijgende arbeidskosten en de aangescherpte uitzend-cao. AI wordt in dat krachtenveld regelmatig gebruikt als verklaringskader, terwijl het gedrag ook goed verklaard kan worden vanuit klassieke economische dynamiek.

Vooral het leerpad in gevaar

Generatieve AI neemt vooral routinematige instaptaken over: samenvatten, documenteren, analyseren, eerste concepten schrijven. Dit zijn precies de taken die traditioneel door starters werden uitgevoerd en die fungeerden als leertraject richting meer ervaren functies. Het risico dat Intelligence Group signaleert is daarom niet primair baanverlies, maar het verdwijnen van de leerfunctie van het werk zelf.

Organisaties die nu stoppen met het opleiden en aannemen van starters, ondermijnen daarmee op termijn hun eigen talentpijplijn. De arbeidsmarkt vergrijst, en de behoefte aan jong talent neemt op de langere termijn alleen maar toe.

Skills worden belangrijker

Het rapport signaleert ook kansen. Naarmate AI meer routinematige taken overneemt, verschuift de waarde van werk richting vaardigheden die moeilijk te automatiseren zijn: kritisch denken, samenwerken, aanpassingsvermogen en empathie. Werkgevers stellen daarbij steeds vaker praktijkervaring en aantoonbare vaardigheden centraal, en hechten minder waarde aan formele kwalificaties alleen.

Jongeren die AI begrijpen en dagelijks inzetten, kunnen daarin juist een voorsprong hebben. Bedrijven die uit voorzichtigheid de instroom beperken, snijden zichzelf daarmee in de vingers.

Lees het rapport hier.