Angst voor AI is ongegrond: er komt geen banenapocalyps

In 1800 werkte ongeveer 40% van de beroepsbevolking in de landbouw. Nu is dat nog maar rond de 2%. Toch leven we in een tijd met meer banen, meer sectoren en meer welvaart dan ooit. De banen zijn niet verdwenen, ze zijn veranderd van vorm. Elke grote technologiegolf heeft werk vervangen, maar tot nu toe heeft elke golf ook meer werk gecreëerd dan ze wegnam. Dat is geen optimistisch praatje, dat is economische geschiedenis.

Toch lees je op LinkedIn in 2026 bijna dagelijks hetzelfde doemverhaal: AI steelt je baan. Massaontslagen door AI. Geen werk meer in 2030. Ik snap de angst, zeker als je vooral headlines ziet over ontslagrondes bij grote techbedrijven. Maar ik verwerp de conclusie. Want zodra je inzoomt op de data en op de manier waarop werk verandert, ontstaat een ander beeld.

AI zorgt voor extra banen

Kijk naar wat grote instituten zeggen. Het World Economic Forum verwacht dat AI en andere technologieën tegen 2030 netto 78 miljoen extra banen toevoegen aan de wereldeconomie: ongeveer 170 miljoen nieuwe functies, 92 miljoen banen die verdwijnen. Het saldo is positief. Goldman Sachs concludeert dat AI op termijn het mondiale bbp fors kan verhogen, wat juist extra vraag naar arbeid oplevert. De OESO vindt dat slechts een beperkte minderheid van de banen een echt hoog risico heeft om volledig geautomatiseerd te worden. In de meeste banen komt AI erbij als hulpmiddel, niet als volledige vervanger.

MIT ging in 2025 een laag dieper met het zogenoemde Project Iceberg. Huidige AI kan in theorie werk overnemen dat gelijkstaat aan 11,7 procent van de Amerikaanse loonsom, goed voor honderden miljarden aan lonen per jaar. Vertaald naar Nederland gaat het om honderdduizenden functies die op taakniveau raken aan AI, zonder dat die functies per definitie verdwijnen. 

Want dat is precies wat hun analyses laten zien: het grootste deel van de impact zit binnen banen, in taken. Sommige taken binnen een functie zijn goed automatiseerbaar, andere vragen menselijk oordeel, context of contact. Of technisch potentieel uiteindelijk werkloosheid wordt, hangt af van wat organisaties doen, van beleid en vooral van hoe snel mensen nieuwe vaardigheden aanleren.

• Lees ook: ‘AI levert niets op, tenzij HR de architectuur van werk opnieuw tekent’

Balansmanagement

Dan de ontslagrondes die je voortdurend ziet langskomen. Reorganisaties gepresenteerd als: wij vervangen honderden mensen door AI. Onderzoek van onder andere Gartner laat zien dat veel van die rondes weinig met echte AI-productiviteitswinst te maken hebben. Bedrijven die stevig inzetten op ontslagen in naam van AI laten lang niet altijd betere resultaten of hoger rendement zien dan organisaties die kiezen voor herinrichting en ontwikkeling. In veel gevallen gaat het om het corrigeren van overhiring uit de pandemiejaren. AI is het verhaal naar buiten. De werkelijkheid is balansmanagement.

Als je een tool kunt presenteren die een medewerker van 60.000 euro vervangt, kun je die tool makkelijker voor 15.000 euro per jaar verkopen.

Angst is uitstekende marketing.

Van functieprofiel naar skillsprofiel

Voor HR is dit geen theoretische discussie, maar een concrete opdracht. De echte vraag is niet hoe je deze storm overleeft. De echte vraag is hoe je werk opnieuw ontwerpt. Niet als schadebeperker, maar als architect van hoe werk er morgen uitziet. Dat begint bij anders kijken naar functies. Klassieke functieprofielen met een vaste lijst taken zijn te grof voor een wereld met AI. Binnen een rol zijn er taken die goed door AI ondersteund of overgenomen kunnen worden, taken die alleen met menselijk oordeel kunnen en taken die juist belangrijker worden als AI in de workflow komt.

• Lees ook: ‘Herontwerp van werk is het doel, niet AI-adoptie. AI is het gereedschap’

Daar ligt de eerste opdracht voor HR: van functieprofielen naar taak- en skillsprofielen. Breng in kaart welke kernrollen in jouw organisatie de grootste AI-impact gaan voelen en zoom in op taakniveau. Welke taken zijn standaardiseerbaar en automatiseerbaar, welke zijn typisch menselijk en waar ontstaat nieuw werk? Op basis daarvan kun je bepalen welke vaardigheden in belang dalen, welke cruciaal worden en welke nieuwe skills je moet gaan ontwikkelen.

Focus op skills

De tweede opdracht is een echte omslag naar skills-first in recruitment en interne mobiliteit. AI creëert nieuwe rollen, zoals AI-engineer, data steward of AI-ethicsspecialist. Die kun je niet allemaal kant-en-klaar uit de markt halen. Je zult intern potentieel moeten vinden: mensen met analytisch vermogen, leervermogen en domeinkennis. Skills-based werken betekent dat je minder strak vasthoudt aan traditionele diploma’s en functietitels, en meer selecteert op wat iemand kan en kan leren in een werkomgeving waar AI standaard onderdeel is van het proces.

Reskilling en upskilling

De derde opdracht is om reskilling en upskilling niet als tijdelijk project te zien, maar als vast onderdeel van je personeelsstrategie. Als een aanzienlijk deel van de gevraagde skills in een paar jaar verandert, hoort leerbudget niet in een bijlage, maar in het hart van de businesscase. Organisaties die winnen, reserveren structureel tijd en middelen om medewerkers digitale vaardigheden, data skills en AI-literacy bij te brengen. Daarmee voorkom je dat de technologie vooruitloopt op het vermogen van mensen om ermee te werken.

• Lees ook: Bijna de helft van het kantoorwerk is vandaag al technisch automatiseerbaar. Wat doe jij er morgen mee?

Geen banenpocalyps

Het beeld van een banenpocalyps klopt niet met de data. Ja, werk verandert ingrijpend. Ja, er gaan taken en functies verdwijnen. Maar de grote instituten verwachten per saldo meer banen, niet minder. Dit wordt geen Jobpocalypse. Dit wordt een Jobapalooza. Meer banen in AI-engineering, data governance, menselijk oordeel en toezicht. Meer vraag naar wat machines niet kunnen: context, vertrouwen, creativiteit en verbinding.

In 1800 kon niemand de boer vertellen welke banen zijn kinderen zouden hebben. Ze kwamen er toch. De vraag was altijd wie mensen voorbereidt op wat komen gaat.

Dat is voor HR. Dat was het altijd al.

Een leestip voor iedere HR-professional: download het Future of Jobs report van het World Economic Forum.