“Stel de medewerker centraal in plaats van de cliënt, zelfs in de zorg-VVT”

Het was altijd heel vanzelfsprekend: in de zorg staat de cliënt centraal. Alles wijkt daarvoor:  processen, roosters, beleid, prioriteiten. Maar deze zienswijze kraakt door verzuim, tekorten op de arbeidsmarkt en een vergrijzend personeelsbestand.

Tijdens het webinar van het Ontwikkelhuis | HR & Leiderschap over wendbaarheid en veerkracht in de zorg-VVT werd een ongemakkelijke maar noodzakelijke vraag gesteld: moet de medewerker op één komen te staan, zelfs boven het principe van cliëntgerichtheid?

De urgentie in cijfers

Strategisch HR-expert Coralie Elmont zette de realiteit scherp neer. In de ouderenzorg werken momenteel ongeveer een half miljoen mensen. Daarmee is het de grootste branche binnen de zorgsector. Tegelijkertijd is er nu al een tekort van circa 23.000 medewerkers. In 2035 loopt dat op tot ongeveer 126.000.

Daarbovenop komt een verzuimpercentage van rond de 9%. En dan zijn er nog de demografische ontwikkelingen: één op de drie medewerkers is 55+, en een kwart combineert het werk met mantelzorgtaken.

• Lees ook: Ziekteverzuim in zorg en welzijn blijft stijgen

Meer werven is geen oplossing

Veel organisaties reageren op tekorten met intensievere werving. Logisch, maar volgens Katinka van Dongen (manager concernstaf Mens & Organisatie bij Salios) niet realistisch.“Je kunt meer gaan werven. Maar die boot met nieuwe medewerkers komt niet. Simpelweg omdat ze er niet zijn.”

Bij Salios leidde die conclusie tot een fundamentele koerswijziging. De organisatie startte het programma Anders Werken. Niet om méér mensen te vinden, maar om het werk anders te organiseren. De aanleiding was de handhaving op schijnzelfstandigheid en de afbouw van ZZP-inzet. Wat eerst als een bedreiging werd gezien, werd uiteindelijk een katalysator voor systeemverandering.

Van project naar systeemaanpak

Wat opvalt in de aanpak van Salios is dat Anders Werken geen klassiek HR-project werd. Geen top-down plan dat via een strak implementatieschema werd uitgerold.

In plaats daarvan werd gekozen voor:

• Transitieteams met zowel lijn als staf
• Analyse per team (maatwerk in plaats van uniforme uitrol)
• Toolkits op vijf thema’s (o.a. behoud, duurzame inzetbaarheid, roostering)
• Een campagne (“Durf jij?”) gericht op instroom zonder zorgdiploma
• Spiegelgesprekken met medewerkers waar beweging achterblijft

Cruciaal: het eigenaarschap ligt niet alleen bij HR. Lijn en staf trekken samen op. Leidinggevenden worden ondersteund, maar blijven verantwoordelijk.

• Lees ook: Van Ulrich tot Bersin: modellen om je vooruit te helpen als HR-professional

Deze aanpak raakt aan wat in het Ulrich-model de verschuiving naar ‘waardeleverancier’ wordt genoemd: HR zit niet alleen aan tafel om te vertalen, maar om mede richting te geven.

Stoppen met brandjes blussen

Volgens Coralie Elmont ligt hier ook een bredere les voor HR: De grootste uitdaging is om in de waan van de dag boven het systeem te blijven hangen. Bij verzuim of roosterproblemen is de reflex vaak: rennen, oplossen, repareren. Maar zonder analyse van patronen blijft het systeem zichzelf reproduceren.

Strategisch HR vraagt om:

• Data die patronen zichtbaar maakt
• Dialoog om betekenis te geven aan die data
• Lef om te vertragen
• Duidelijke keuzes in prioriteiten

Dat betekent ook accepteren dat niet alles tegelijk kan. Elmont: “Wendbaarheid vraagt focus.”

Medewerker op één, wat betekent dat voor de zorg?

De meest verrassende uitspraak van het webinar kwam van Van Dongen: “We hebben heel lang vastgehouden aan cliënt centraal. Maar ik geloof dat de tijden zijn veranderd. De medewerker moet op één staan.

• Lees ook: Van verzuim naar veerkracht: Employee Experience als antwoord

Dat betekent niet dat kwaliteit van zorg wordt losgelaten. Er is altijd een ondergrens. Maar het betekent wél dat duurzame inzetbaarheid een strategische randvoorwaarde is geworden. Zonder veerkrachtige medewerkers geen goede zorg. Zonder eigenaarschap geen wendbaarheid. Zonder ruimte om anders te werken geen toekomstbestendige VVT.”

Reflectie voor HR

Voor HR-professionals in de zorg ligt hier een duidelijke vraag: Blijf je optimaliseren binnen het bestaande systeem? Of durf je het systeem zelf ter discussie te stellen? De arbeidsmarkt dwingt organisaties tot keuzes. Niet alleen operationeel, maar fundamenteel. 

Misschien is de belangrijkste conclusie wel deze: Anders werken is geen project. Het is de nieuwe werkelijkheid.

Kijk hier het webinar terug: 

Doe de quickscan en start het gesprek

Benieuwd waar jouw organisatie staat op het gebied van wendbaarheid, leiderschap en duurzame inzetbaarheid? Met de quickscan van Het Ontwikkelhuis krijg je snel inzicht en concrete aanknopingspunten voor het gesprek binnen jouw organisatie.