Slechts kleine meerderheid werknemers voelt zich vitaal

Het woordenboek definieert vitaliteit als de mate waarin iemand krachtig en energiek is. In de context van werk heeft dat te maken met energie op het werk, veerkracht, betrokkenheid en zingeving. Heeft de werknemer voldoende fysieke en mentale energie om taken uit te voeren zonder uitputting, kan hij omgaan met werkdruk, stress of tegenslag en herstelt hij snel na piekperiodes? Voelt hij zich verbonden met het werk en ervaart hij plezier? En heeft hij het gevoel dat het werk betekenis heeft en dat hij iets waardevols bijdraagt?

Niet alleen pleisters plakken

Het is belangrijk dat HR zich bezighoudt met vitaliteit, zegt Roel Cuijpers, Director Employee Welfare Solutions bij Acture. “We zien het verzuim jaar op jaar groeien. Het huidige proces rondom een ziekmelding werkt en blijft nodig; het registreren van ziekte en het begeleiden van de medewerker terug naar het werk. Maar deze aanpak is niet langer voldoende om het beheersbaar te houden. Het momentum is er om ook naar de voorkant te bewegen, om verzuim te gaan voorkomen, in plaats van alleen die pleister te plakken.”

• Lees ook: Psychisch verzuim groeit het hardst: ‘Wacht niet op Den Haag’

Uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) 2025 van TNO en CBS blijkt dat slechts een kleine meerderheid van de werknemers zich vitaal voelt op het werk. 56 procent gaf aan zich fit en sterk te voelen als hij werkt.

Wanneer we kijken naar de dimensie energie, dan blijkt dat 17 procent van de werknemers zich enkele keren per maand tot elke dag compleet uitgeput voelt door zijn werk. Van de ondervraagde werknemers gaf 21 procent aan zich emotioneel uitgeput te voelen door zijn werk. Ruim een derde (35 procent) gaf aan zich enkele keren per maand tot elke dag leeg te voelen aan het einde van de werkdag. 

Werknemers kunnen voldoen aan eisen die werk stelt

Toch is het overgrote merendeel van de werknemers van mening dat zij makkelijk kunnen voldoen aan de fysieke en mentale eisen die het werk aan hen stelt. 92 procent geeft aan makkelijk aan de fysieke eisen te kunnen voldoen. 

Hierbij zijn werknemers uit de financiële sector het meest positief; 97 procent geeft aan makkelijk aan de fysieke eisen te kunnen voldoen. In de zorg lag het percentage werknemers dat zegt aan de fysieke eisen te kunnen voldoen met 89 procent het laagst.

Van alle werknemers geeft 90 procent aan makkelijk aan de psychische eisen die het werk stelt te kunnen voldoen. Ook hier zijn werknemers uit de financiële sector het meest positief. Van de werknemers uit de financiële sector geeft 92 procent aan dat zij aan de psychische eisen kunnen voldoen. Hier lag het percentage werknemers dat aan de eisen zegt te kunnen voldoen met 87 procent het laagst in de onderwijssector.

Werkplezier heeft grote invloed

Vitaliteit op het werk hangt ook af van hoezeer een werknemer zich verbonden voelt met het werk en werkplezier ervaart. In de NEA 2025 gaf 69 procent van de respondenten aan zich verbonden te voelen met de organisatie waarvoor deze werknemer werkt. Een kwart van de werknemers was het met deze stelling niet eens en niet oneens. En 6 procent voelde zich niet verbonden. 

Daarnaast gaf 59 procent aan enkele keren per week of elke dag enthousiast te zijn over zijn baan. 

Preventief onderzoek naar gezondheid en vitaliteit

In de Arbowet is vastgelegd (Artikel 18) dat de werkgever de werknemers in de gelegenheid moet stellen om een periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek (PAGO) te ondergaan. Dit om de risico’s van de arbeid voor de gezondheid van de werknemers zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Daarnaast zijn er andere gezondheidsonderzoeken mogelijk, die vallen onder de noemer PMO (preventief medisch onderzoek). 

• Lees ook: We doen al zoveel aan verzuim, maar waarom blijft het toch hardnekkig hoog?

Uit de NEA 2025 blijkt dat de meerderheid van de werknemers in de twaalf maanden voorafgaand aan de enquête niet door de werkgever in de gelegenheid is gesteld om mee te doen aan een preventief onderzoek naar zijn gezondheid of vitaliteit. 70 procent geeft aan dat hij niet mee kon doen aan een preventief onderzoek. Daarnaast geeft 19 procent aan dat hij wel in de gelegenheid is gesteld, maar niet heeft meegedaan. Slechts 12 procent heeft daadwerkelijk meegedaan aan een door de werkgever aangeboden preventief onderzoek naar zijn gezondheid of vitaliteit. 

Cuijpers: “Als je kijkt naar bijvoorbeeld het preventief medisch onderzoek, dan is de opkomst met 60 tot 80 procent best mooi. Maar qua preventie blijft het steken op organisatie- of afdelingsniveau. De feitelijke opvolging op teamniveau, of sterker nog individueel niveau, die is er eigenlijk niet.” 

Dat is jammer. 5 op de 7 medewerkers geeft zelf geen opvolging aan de resultaten, terwijl zij daar wel behoefte aan hebben of dat nodig hebben, zegt Cuijpers. 

Vitaliteitsplatform voor oplossingen en data

Medewerkers die aan een PMO meedoen, kunnen op één of meer gebieden een rood vlaggetje aantikken. Ze zijn nog niet ziek, maar er zijn wel aandachtspunten. Dat kan mentaal zijn, maar ook fysiek. Wie alleen kijkt naar de zieke medewerkers, mist het grootste deel. 

Om medewerkers met aandachtspunten proactief kennis te laten maken met oplossingen voor hun vraagstukken, zijn er diverse vitaliteitsplatforms. Ook Acture heeft zo’n vitaliteitsplatform. Cuijpers: “Dat is eigenlijk de voordeur van een heel pallet aan oplossingen: artikelen, webinars, workshops, coaching door verschillende experts. Zowel online als offline.”

HR kan het aanbod samen met Acture aan de achterkant neerzetten. Zo kan ook de vertrouwenspersoon van de organisatie toegevoegd worden, of providers die het bedrijf zelf gecontracteerd heeft. “Maar alles wordt op één centrale plek ontsloten voor de medewerkers. Daarnaast geeft het gebruik hiervan anonieme data en inzicht voor de werkgever over wat er speelt onder de medewerkers.”

• Lees ook: Hoe HR-managers vitaliteitsprogramma’s laagdrempelig kunnen houden

Cuijpers hoopt dat we binnen Nederland de beweging kunnen maken waarbij we ons niet alleen focussen op verzuim, maar ook op vitaliteit. “Daarbij hoort eigenaarschap van het individu, maar ook actieve begeleiding vanuit de organisatie, zoals er ook bij verzuim actieve begeleiding is. Ik denk dat daar nog een hele wereld te winnen is.”