Werknemers melden ongewenst gedrag steeds vaker, maar daarna gaat het vaak mis

Bijna driekwart van de werknemers die ongewenst gedrag op de werkvloer ervaart, maakt daar melding van. Toch vindt meer dan de helft dat er vervolgens te weinig gebeurt, zegt onderzoeker Henrieke van Bommel van adviesbureau Highberg in de podcast BNR at Work. Daarmee lijkt de uitdaging voor werkgevers te verschuiven: niet het melden zelf, maar de opvolging ervan blijkt het grootste pijnpunt.

“Ik denk dat we de afgelopen jaren echt wel gezien hebben dat steeds meer bedrijven procedures inrichten”, zegt Van Bommel. Toch maken medewerkers vaak geen gebruik van formele meldpunten of vertrouwenspersonen. In plaats daarvan stappen ze meestal naar hun leidinggevende. En juist daar loopt het regelmatig vast.

• Lees ook: Geen conflict, toch iets mis (1): drie signalen van psychologische onveiligheid

Volgens Van Bommel hebben melders vaak het gevoel dat ze niet echt worden gehoord. De aandacht gaat al snel uit naar vragen als: is het wel gebeurd, hoe ernstig is het en is er voldoende bewijs? “Terwijl medewerkers uiteindelijk vaak liever horen: ik hoor je, ik luister naar je.”

Veel vormen van ongewenst gedrag

Ongewenst gedrag kent veel vormen. Verbale intimidatie en pesten komen het vaakst voor. Ongeveer één op de tien werknemers kreeg daar het afgelopen jaar mee te maken. Daarnaast gaat het om discriminatie, seksueel grensoverschrijdend gedrag en fysieke intimidatie.

Opvallend is dat een groot deel van die situaties niet bestaat uit ernstige incidenten, maar uit terugkerend gedrag dat langzaam voor een onveilige sfeer zorgt. Een grap over iemands accent, geaardheid of culturele achtergrond lijkt misschien onschuldig, maar kan door herhaling steeds zwaarder wegen.

• Lees ook: Geen conflict, toch iets mis (2): nog drie signalen van psychologische onveiligheid

“Dat is eigenlijk wat het meeste voorkomt”, zegt Van Bommel. Volgens haar vraagt dat niet direct om zware maatregelen, maar vooral om een cultuur waarin collega’s elkaar durven aan te spreken. “Dat vraagt erom dat je met elkaar in gesprek gaat over wat voor ons een veilige cultuur is.”

Leidinggevenden hebben voorbeeldfunctie

Daarin spelen leidinggevenden een cruciale rol. Niet alleen als eerste aanspreekpunt bij meldingen, maar ook als voorbeeld binnen een team. Volgens Van Bommel moeten zij eerder signalen oppikken en gesprekken voeren voordat problemen escaleren.

“Je wil als leidinggevende die voelsprieten uit hebben”, zegt ze. Dat betekent aandacht hebben voor wat er tijdens vergaderingen gebeurt, welke grappen worden gemaakt en hoe medewerkers daarop reageren. “Opvolging hoeft niet altijd te betekenen iemand op staande voet ontslaan. Maar wel het gesprek faciliteren.”

Ondanks alle aandacht voor sociale veiligheid blijven de cijfers al vijf jaar vrijwel onveranderd. Dat verrast misschien, zeker omdat ongewenst gedrag de afgelopen jaren veel vaker onderwerp van gesprek is geworden. Volgens Van Bommel is dat ook precies de les. “Aandacht verandert nog geen gedrag.”

Ongewenst gedrag niet alleen probleem voor vrouwen 

Nog een opvallende uitkomst van het onderzoek: ongewenst gedrag blijkt niet uitsluitend een probleem voor vrouwen. Arbeidsmarktexpert Arjan Elbers zegt in de podcast verrast te zijn dat mannen zelfs iets vaker aangeven ermee te maken te hebben. Wel verschilt de aard van het gedrag. Vrouwen rapporteren vaker seksueel grensoverschrijdend gedrag, terwijl mannen vaker intimidatie en pestgedrag noemen.

Volgens Van Bommel laat dat zien dat sociale veiligheid geen thema is voor één specifieke groep werknemers. “Het is echt iets wat ons allemaal aangaat.”

• Lees ook: Teamontwikkeling en de paradox van leiderschap

Haar advies aan werkgevers is daarom simpel. Kijk niet alleen naar protocollen en procedures, maar vooral naar het dagelijkse gedrag binnen teams. Wie spreekt er tijdens een vergadering? Wie blijft stil? Welke grappen worden gemaakt? En wat wordt als normaal beschouwd?

“Durf daar eens een gesprek over aan te gaan”, zegt Van Bommel. “Ik denk dat dat echt de eerste stap is.”

Beluister de aflevering van BNR at Work met Henrieke van Bommel van adviesbureau Highberg