Gen Z-expert Janneke ter Bille: ‘HR kan een systeem creëren waarin alle generaties goed met elkaar functioneren’

Janneke ter Bille, expert op het gebied van Gen Z, gelooft heel erg dat de wereld waar wij nu in leven gecreëerd is door volwassenen. “Maar we vragen de jongeren van nu wel om daarin te leven. Ik denk dat we daar veel meer over mogen gaan nadenken.” 

De jeugd niet over een kam scheren

Dat is overigens niet iets dat alleen in onze moderne samenleving speelt. Mensen hebben het altijd over ‘de jeugd van tegenwoordig’ en dat is iets van alle tijden, van elke generatie. In haar boek De generatiespiegel schrijft Ter Bille dat deze uitspraak al wordt toegeschreven aan Socrates. “Dat gaat dus al heel ver terug. Er is niet zozeer sprake van een generatie met generieke kenmerken.” Er zijn bijvoorbeeld jongeren die zeggen dat ze niet meer fulltime gaan werken, maar er zijn er ook genoeg die dat wel doen. Je kunt ze niet over één kam scheren.”

• Lees ook: Gen Z-update 2026: wat AI, geldzorgen en onzekerheid veranderen op de werkvloer

Maak feedback expliciet

Generatie Z is de eerste generatie waarbij online en offline met elkaar verweven is. Door de mogelijkheden die de online wereld biedt, heeft generatie Z ook veel meer mogelijkheden. Daarnaast zijn ze opgegroeid met directe feedback. “Snapchat is er helemaal omheen gebouwd”, aldus Ter Bille. Dit vertaalt zich door naar de werkvloer. “Als je als werkgever pas na een half jaar het eerste gesprek met een Z’er voert, dan kan dat van alles losmaken. Stilte kan gezien worden als afwijzing, maar ook resulteren in het idee dat ze juist wel goed bezig zijn. Neem dus niet aan dat ze het wel weten, maar maak het expliciet.”

Mentale gezondheid jongeren onder druk

Jonge werknemers verzuimen vaak door ziekte. In 2025 had 59,7 procent van de werknemers in de leeftijdscategorie 25-35 jaar in de afgelopen twaalf maanden verzuimd wegens ziekte, zo blijkt uit cijfers van CBS en TNO. Bij geen enkele andere leeftijdscategorie is het aandeel zo groot. 10,8 procent van het verzuim werd veroorzaakt door psychische klachten, zoals overspannenheid of burn-out. 

Uit cijfers van het CBS blijkt dat 52 procent van de 18- tot 30-jarigen in 2025 recent te maken had met angst- en depressiegevoelens. Ruim de helft van de jongvolwassen had vaak stress op minstens één gebied en bij 28 procent van de werknemers van 25 tot 35 jaar kwam psychische vermoeidheid door het werk voor. 

• Lees ook: Generatie burn-out of workflow: hoe voorkom je verzuim bij jonge medewerkers?

Volgens Ter Bille hebben de psychische klachten verschillende oorzaken. Allereerst denkt zij dat het door de opvoeding komt. “Om maar even te generaliseren: generatie Z is toch wel de prinsen- en prinsessengeneratie, met curlingouders die de weg voor hun kinderen geasfalteerd hebben, in plaats van het een zandweg te laten.” 

Doordat alles voor hen werd opgelost, hebben jongeren niet geleerd om met tegenslagen om te gaan. Als iemand dan uiteindelijk de werkvloer betreedt, moet hij het in een keer wel allemaal zelf oplossen. “Dat is best lastig.”

Constante alertheid put uit

Daarnaast dragen sociale media eraan bij dat de mentale gezondheid van jongeren onder druk staat, door de continue sociale vergelijkingen. “Dat vergelijken gaat de hele dag door, met duizenden of miljoenen anderen. Het brein van jongeren is daar niet op gebouwd, zeker niet omdat het nog volop in ontwikkeling is”, zegt Ter Bille. 

“Toen er nog geen internet was, was het aan of uit. Op school stond je aan, als je thuis was kon je uit. Nu staan jongeren altijd aan, constante alertheid. Dat is gewoon uitputtend. Ook als je dat zelf niet eens doorhebt.” 

Ook heeft het te maken met de levensfase; er speelt heel veel in het leven van jongvolwassenen: wonen, kinderen, werk. De eerste personen uit Generatie Z zijn nu eind twintig, begin dertig. Dat is een levensfase waarin veel gebeurt, dat heeft  impact op je. Als je dan niet de tools hebt gekregen om daarmee om te gaan, dan kan dat heel heftig zijn en invloed hebben op je mentale gezondheid. 

Leiding geven aan generatie Z

Terug naar de werkvloer, want hoe je het ook wendt of keert, we komen generatie Z daar steeds vaker tegen en daar kunnen we niet omheen. Wat er op de werkvloer van iemand wordt verwacht, verschilt nogal met wat er op school van iemand wordt verwacht. School is heel beschermend: het is gestructureerd en – hoewel je zelf steeds meer verantwoordelijkheid krijgt – is er iemand anders verantwoordelijk voor jouw ontwikkeling, zegt Ter Bille. En op het werk is dat dus niet het geval. Daar zit een flinke kloof tussen. 

Ter Bille raadt leidinggevenden aan om wanneer een Z’er in het team komt, eerst te kijken waar deze persoon staat: waar is hij goed in waar niet? Van daaruit kun je duidelijke afspraken maken. Ook het geven van kaders is belangrijk. “Vraag niet: wat wil je doen? Die vraag is veel te groot. Dat kan onzekerheid opwekken, in plaats van dat het ruimte geeft. Als een leidinggevende zegt: ‘Regel het zelf maar’, dan voelt dat eerder als onveilig of als in de steek gelaten worden, dan dat het vertrouwen geeft.”

Jongeren moeten aan de andere kant ook leren omgaan met feedback en falen. “Maar wel weer binnen die kaders. En wacht daarmee niet tot een functionerings- of voortgangsgesprek. Zorg voor korte check-ins, die je met regelmaat uitvoert, met als doel om veiligheid te creëren.”

• Lees ook: De ideale leider volgens Gen-Z: van commandant naar coach

HR heeft een belangrijke rol

Binnen de organisatie zou een cultuur moeten heersen waarin het maken van fouten bespreekbaar wordt gemaakt, zonder dat er meteen een oordeel aan zit of dat er een label op wordt geplakt. “Dat bouwt het vertrouwen op.” 

HR heeft hier een belangrijke rol in. “Ik denk dat bij HR alles samenkomt.” Het gaat dan overigens niet alleen om het begeleiden van generatie Z, maar over het creëren van een systeem binnen de organisatie waarin alle generaties met elkaar functioneren. 

“Het uitgangspunt zou moeten zijn dat de problemen tussen generaties niet zitten in de verschillen in leeftijd, maar in het spreken van dezelfde taal. We zijn allemaal individuen. Als iedereen gaat communiceren vanuit zijn eigen vanzelfsprekendheid en verwacht dat de ander dat dan maar begrijpt, gaat dat mis. Maar dat staat los van leeftijd.”

Volgens Ter Bille kan HR daar een hele mooie rol in spelen. “HR kan die taal en die verwachtingen expliciet maken. Zorgen dat iedereen hetzelfde gaat verstaan onder woorden als ‘respect’ en ‘inzet’ en ‘loyaliteit’.” HR kan ontmoetingen organiseren, zodat die verbindingen ontstaan. Motiveren om het gesprek met elkaar aan te gaan, zonder oordelen en vanuit echte nieuwsgierigheid. 

Wederzijds begrip opbouwen

Maar dat gaat dan twee kanten op. “De focus ligt binnen bedrijven heel vaak bij het begeleiden van de jongeren en kijken hoe zij zich kunnen aanpassen in het werkveld. Maar het is ook interessant om de andere kant erbij te pakken. Zorgen dat de ouderen begrijpen wat er nodig is om samen aan de slag te gaan, om samen te groeien. Dat wederzijdse begrip opbouwen.”

Je kunt binnen een organisatie niet zonder de ervaring van de collega’s die er al langer zitten. “Als je open gaat staat voor de vernieuwing die jongeren kunnen brengen, bijvoorbeeld met hun kennis van AI, van de wereld van nu, of hun nieuwe inzichten ten opzichte van het werk dat ze moeten doen, dan kun je niet anders dan met elkaar groeien.”