Nederlanders missen eigen regie in werk, terwijl mentale vermoeidheid stijgt

Een grote meerderheid van de Nederlandse werkenden heeft onvoldoende grip op de eigen inzetbaarheid en ontwikkeling. Slechts 29 procent scoort gunstig op persoonlijk leiderschap, terwijl 69 procent het belangrijk vindt om inzetbaar te blijven. 

Dat blijkt uit het nieuwe rapport ‘Duurzame inzetbaarheid: Wat leren we van de DIX-benchmark 2022–2025’, opgesteld door organisatieadviesbureau Berenschot, TNO, NPDI (Nationaal Platform Duurzame Inzetbaarheid) en Johan.nl. De studie richt zich op acht kerngebieden: gezondheid, weten en kunnen (kennis & vaardigheden), werkplezier, werk-privébalans, persoonlijk leiderschap (eigen regie), presteren nu, presenteren in de toekomst en belemmerende factoren.

Het gebrek aan eigen regie is volgens de onderzoekers zorgwekkend, omdat het een belangrijke voorspeller is van duurzame inzetbaarheid op de lange termijn.

Mentale vermoeidheid

Op het gebied van gezondheid laat het rapport een verslechterend beeld zien: 31 procent van de respondenten voelt zich uitgeput door werk, dat is een duidelijke toename ten opzichte van eerdere jaren. Slechts 36% scoort positief op veerkracht, wat duidt op beperkte herstelcapaciteit en moeite met tegenslag. Veerkracht, eigen regie en mentale fitheid zijn sleutelcomponenten voor duurzame inzetbaarheid. Het lage niveau hiervan maakt veel medewerkers kwetsbaar in een arbeidsmarkt die steeds sneller verandert.

• Lees ook: Duurzame inzetbaarheid vereist aandacht voor de kwaliteit en organisatie van werk

Er is ook positief nieuws: Nederlandse werkenden scoren relatief hoog op kennis en vaardigheden (74%). Dat biedt een robuuste basis voor inzetbaarheid op de langere termijn. Toch is deze basis alleen niet voldoende; beperkte mentale veerkracht en een lage mate van eigen regie belemmeren de mogelijkheid om zich duurzaam te blijven ontwikkelen.

De analyse laat duidelijke verschillen zien tussen leeftijdsgroepen, opleidingsniveaus en sectoren. Jongeren, praktisch opgeleiden en werkenden in zorg, onderwijs en horeca scoren relatief laag op meerdere thema’s. Werkplezier, werk-privébalans en werkbetrokkenheid vertonen grote variatie. Waar sommige groepen voldoende scoren, ervaren anderen structureel hoge werkdruk en weinig ruimte voor herstel.

Meer ondersteuning nodig

Uit de analyse blijkt dat medewerkers vooral meer ondersteuning nodig hebben om hun inzetbaarheid te vergroten. Veel werknemers willen hieraan werken, maar weten vaak niet hoe. “We zien een duidelijk gat tussen wat mensen belangrijk vinden en wat ze daadwerkelijk doen om inzetbaar te blijven. Zonder betere ondersteuning blijft dat gat bestaan,” zegt Prof. Dr. Annet de Lange, Hoogleraar Duurzame Inzetbaarheid op de arbeidsmarkt.

• Lees ook: Eén op de vijf medewerkers ervaart uitdagingen in werkvermogen

Relatief kleine, structurele ingrepen, zoals meer onderlinge ondersteuning van collega’s en leidinggevenden, of laagdrempelig aanbod van trainingen, kunnen medewerkers helpen. Organisaties doen er goed aan aandacht te besteden aan ontwikkeling en welzijn, medewerkers te betrekken bij toekomstige veranderingen en innovaties zoals AI.

Aanbevelingen voor organisaties

Op basis van de benchmark doen de onderzoekers zeven concrete aanbevelingen:

• Versterk de eigen regie op ontwikkeling en inzetbaarheid;
• Heb aandacht voor mentale vermoeidheid van werknemers;
• Verminder fysieke belasting met afspraken en structurele hulpmiddelen
• Besteed aandacht aan de werk-privébalans;
• Zorg voor een doelgroepenbenadering met gerichte interventies;
• Richt je op een sectorale aanpak van thema’s met grote variatie, zoals werkplezier en werk-privébalans, met aandacht voor maatwerk.
• Differentieer naar leeftijd in motivatie- en ondersteuningsinstrumenten. 

De DIX-benchmark biedt een landelijk overzicht van duurzame inzetbaarheid onder werkenden in Nederland, gebaseerd op onderzoek onder ruim 15.000 respondenten tussen 2022 en 2025. Het volledige rapport en alle zeven aanbevelingen zijn gratis te downloaden.

• Lees ook: Vergeet training leidinggevenden niet bij aanpak mentale gezondheid