AI verlaagt stress, maar vergroot twijfel: wat kan HR doen?

Werknemers die regelmatig kunstmatige intelligentie (AI) inzetten, voelen zich wereldwijd meer betrokken bij hun werk en ervaren minder stress. Tegelijkertijd twijfelen zij vaker dan collega’s zonder AI-tools aan hun eigen productiviteit. Dat is een van de verrassende conclusies uit People at Work 2026, een internationaal onderzoek van ADP Research. 

Grote onzekerheid ondanks krappe arbeidsmarkt

Hoewel de werkloosheid in veel landen historisch laag is, voelt slechts 22 procent van de werknemers wereldwijd zich echt zeker over hun baan. Het rapport laat zien dat dit direct doorwerkt in prestaties: werknemers die zich zeker voelen over hun baan, zijn zes keer vaker betrokken, 3,3 keer vaker productief en minder geneigd om naar een andere baan te zoeken.

Transparantie blijkt hierbij cruciaal. Als werkgevers niet communiceren over toekomstplannen en baanzekerheid, gaan werknemers er sneller vanuit dat hun positie onder druk staat. 

Investeren in vaardigheden maakt eveneens een verschil: werknemers die ervaren dat hun werkgever in hun ontwikkeling investeert, voelen zich 5,3 keer vaker zeker over hun baan. 

Voor HR-afdelingen ligt hier een duidelijke opdracht rond loopbaanontwikkeling, interne mobiliteit en opleidingsbeleid.

• Lees ook: Waarom AI-adoptie alleen kan slagen met een mensgerichte aanpak, volgens dr. Hannah Berkers

Vijf generaties op de werkvloer met verschillende behoeften

Voor het eerst werken wereldwijd vijf generaties tegelijk op de werkvloer. Het rapport schetst een genuanceerd beeld:

• Oudere werknemers (55+) voelen zich relatief vaak minder gesteund en twijfelen meer aan hun vaardigheden, maar ervaren juist de minste negatieve stress.
• Jongere werknemers zijn over het algemeen optimistischer over hun carrière, maar vinden het lastiger om daadwerkelijk van baan te veranderen.

Dat biedt kansen voor HR om in te zetten op wederzijds mentorschap: oudere werknemers die hun vak- en organisatiekennis delen, en jongere werknemers die collega’s ondersteunen op het gebied van digitale vaardigheden en nieuwe technologieën, zoals AI.

De AI-paradox

AI is een van de opvallendste thema’s in het rapport. Wereldwijd gebruikt de helft van de werknemers AI meerdere keren per week, één op de vijf (20%) doet dat bijna dagelijks. Frequent gebruik van AI hangt samen met:

• Meer betrokkenheid: 30 procent van de frequente AI-gebruikers voelt zich sterk betrokken, tegenover 14 procent van niet-gebruikers.
• Minder stress: AI-gebruikers ervaren gemiddeld minder werkstress.

Tegelijkertijd ontstaat een productiviteitsparadox: werknemers die AI dagelijks gebruiken, geven vier keer zo vaak aan zich minder productief te voelen dan collega’s die geen AI gebruiken. Een verklaring is dat AI steeds meer routinetaken overneemt, terwijl mensen zich richten op strategischer werk en langlopende projecten. Productiviteit is dan minder zichtbaar in direct afgevinkte taken.

• Lees ook: AI neemt het cognitieve werk over, maar menselijke skills blijven nodig

Nederland voorzichtig met AI

Nederland blijft, vergeleken met andere landen, achter in het gebruik van AI op de werkvloer:

• 11 procent van de Nederlandse werknemers gebruikt AI bijna dagelijks.
• 36 procent gebruikt AI meerdere keren per week of vaker, tegenover 50 procent wereldwijd.
• 25 procent geeft aan nog nooit AI op het werk te hebben gebruikt.

Nederland behoort daarmee tot de landen met het hoogste aandeel niet-gebruikers; alleen Japan (43%), Frankrijk (29%), Zweden (28%) en Tsjechië (26%) scoren hoger. Buiten Europa liggen de aantallen veel hoger. In India zegt 80 procent van de werknemers AI meerdere keren per week te gebruiken.

Opvallend is dat Nederlandse werknemers zich tegelijkertijd relatief weinig zorgen maken over hun baan door AI. Slechts 5 procent vreest dat AI hun functie zal vervangen – een van de laagste percentages wereldwijd. Alleen in Japan ligt dat nog lager (4%). Voor HR betekent dit dat de urgentie om over AI te communiceren minder vanuit angst komt, en meer vanuit kansen rond productiviteit, werkdruk en ontwikkeling.

De schaduwzijde van onbetaald werk

Naast AI en baanzekerheid signaleert People at Work 2026 een “schaduwzijde” van onbetaald overwerk. Een aanzienlijk deel van de werknemers maakt structureel extra uren zonder compensatie. Deze groep blijkt vaak zeer betrokken, maar betaalt daar een prijs voor:

• Hogere stressniveaus
• Grotere kans op burn-out
• Grotere bereidheid om op zoek te gaan naar een andere baan

Het rapport adviseert organisaties om verwachtingen over bereikbaarheid en overwerk expliciet te maken, de werkdruk te monitoren en na te gaan of werk anders verdeeld moet worden.

• Lees ook: Wat mag HR van AI verwachten volgens AI-expert ethiek Iris Muis?

Implicaties voor HR: van AI-strategie tot werkdrukbeleid

Voor HR-professionals schetst People at Work 2026 een complexe maar helder onderbouwde agenda:

• Communiceer actief over baanzekerheid en toekomstplannen.
• Investeer zichtbaar in vaardigheden en loopbaanontwikkeling om retentie en betrokkenheid te vergroten.
• Ontwikkel een AI-strategie die verder gaat dan efficiency, met aandacht voor begeleiding, ethiek en het herdefiniëren van productiviteit.
• Benut de kracht van een multigenerationele workforce via mentorschap en gerichte ondersteuning.
• Pak onbetaald overwerk en werkdruk structureel aan om burn-out en verloop te beperken.

In combinatie laten de cijfers zien dat AI, werkdruk, generatieverschillen en baanzekerheid niet los van elkaar te bekijken zijn. Voor HR vormt dit rapport daarmee een bron om beleid en praktijk te herijken.