Disruptief leren als motor voor een skillsbased arbeidsmarkt

“We zien nog vaak hetzelfde beeld van klaslokalen: rijen tafeltjes en een docent voor de klas. Terwijl cruciale sectoren in rap tempo vernieuwen, blijft het traditionele onderwijssysteem grotendeels hetzelfde”, zegt Brenda Venema, directeur MBO & Onderwijsinnovatie bij NCOI.

Zo is de zorg bijvoorbeeld in dertig jaar tijd compleet veranderd door digitalisering en nieuwe behandelmethoden en onderging de technieksector eenzelfde transformatie door robotisering, automatisering en energietransitie. Venema: “Die arbeidsmarkt is compleet aan het veranderen. En wij als opleider moeten niet alleen meebewegen, maar vooral ook anticiperen.”

Ook de houding van werkenden ten opzichte van leren is veranderd. “Werkenden willen leren in het hier en nu: direct toepasbaar, flexibel, modulair en op maat”, zegt Venema. “Ook organisaties vragen om sneller bijscholen, omscholen en wendbaarheid. Kortom, de arbeidsmarkt schreeuwt om een aanpak die niet langer uitsluitend draait om diploma’s, maar naar wat er in het dagelijks werk werkelijk toe doet: vaardigheden, oftewel: skills.” 

Volgens Paul van der Sneppen, key account director bij NCOI, is het Integraal Skillspaspoort (ISP) de sleutel. “Het ISP brengt skills in kaart, erkent ze en maakt ze overdraagbaar. Dat kan de structuur vormen voor een  toekomstbestendige arbeidsmarkt.” 

Om al het potentieel te benutten, is volgens Van der Sneppen een radicaal andere kijk op onderwijs nodig. NCOI heeft die. “NCOI is 30 jaar geleden opgericht met een disruptieve visie op opleidingen voor werkenden. We hebben opleidingen flexibel, praktijkgericht en modulair gemaakt. En nog steeds zijn we continu bezig met nieuwe, disruptieve oplossingen rondom leren en werken. Het proefproject dat NCOI samen met het Integraal Skillspaspoort heeft opgezet voor Defensie, laat zien hoe dit in de praktijk uit kan pakken.” 

Skills als sleutel tot de arbeidsmarkt 

Er is een structurele mismatch tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. Volgens UWV waren in  2023 en 2024 ruim de helft van de vacatures moeilijk vervulbaar. In de bouw loopt dat zelfs op tot 65%, in de ICT tot 54% en in de industrie tot bijna 60%. Het gaat hier om een structureel probleem voor werkgevers. 

“Eind 2024 was de spanning op de arbeidsmarkt onverminderd groot: per 100 werklozen stonden er 108 vacatures open”, vertelt Venema. “En dat terwijl de beroepsbevolking in rap tempo vergrijst: in  2024 was bijna 20% ouder dan 55 jaar. In sectoren als landbouw, visserij en industrie zelfs meer dan een derde. De arbeidsmarkt zit muurvast en skills zijn de sleutel om hem van het slot te halen.” 

• Lees ook: Skills: de sleutel tot een wendbare arbeidsmarkt 

Landelijk gezien is de grootste vraag nu in zorg & welzijn, vooral naar verzorgenden IG,  verpleegkundigen en helpende functies. Ook de technische sector zoekt volop mensen in functies zoals werkvoorbereider techniek, elektromonteur en installatie-/onderhoudstechnicus. 

Dit landelijk beeld komt overeen met de situatie in regio Rijnmond, blijkt uit cijfers van  RijnmondInZicht. Daar is de zorg met ruim 117.000 banen de grootste werkgever, en zien we een  voortdurende zoektocht naar Verzorgende IG en begeleiders in de gehandicaptenzorg. Ook in de techniek zijn de tekorten groot: functies als installatiemonteur en werkvoorbereider techniek gelden als kansrijk en moeilijk vervulbaar. 

Onderwijs: de achterblijver die moet versnellen

Terwijl de zorg digitaliseert en de technieksector transformeert, blijft het traditionele onderwijs  grotendeels hetzelfde. Nieuwe opleidingen vergen vaak jaren voorbereiding, terwijl de arbeidsmarkt  in maanden kan veranderen. Klassikale settings, lange curricula en diploma’s als einddoel domineren nog steeds.

“Maar de werkende mens leert anders”, vertelt Venema. “Werkenden willen leren in de context van hun werk, precies op het moment dat het nodig is. Leren wordt modulair, micro, blended en continu. Het onderwijs moet zich snel hierop aanpassen.” 

NCOI gelooft dat disruptief onderwijs de brug slaat tussen arbeidsmarkt en onderwijs. Dat betekent:

• Flexibele leerpaden in plaats van vaste curricula. 
• Direct toepasbare modules die inspelen op actuele skillsbehoeften. 
• Validering van skills via verschillende routes: klassiek met EVC’s, maar steeds vaker ook met skills-assessments, zodat ook informeel en werkend leren volwaardig meetelt. 
• Digitale platforms die leren toegankelijk maken, altijd en overal. 

“Het onderwijs moet transformeren van een diploma-fabriek naar een skills-ecosysteem”, zegt Venema. “Gelukkig zijn er tal van ontwikkelingen die deze transformatie ook mogelijk maken. Validering van skills krijgt bijvoorbeeld steeds meer vormen. Van wat meer klassieke EVC-trajecten tot moderne skills-assessments. De relatief nieuwe wet leeruitkomsten (’22) maakt het mogelijk om opleidingen flexibeler te structureren. Door eerder opgedane kennis en skills goed in kaart te brengen, kunnen deze worden erkend en gewaardeerd om een opleiding te verkorten of bepaalde vakken vrij te stellen. Dit betekent dat studenten sneller een diploma behalen, zonder onnodige dubbelingen.” 

Het proeftuin-project met Defensie: skills in actie

NCOI is als opleider nauw betrokken bij het proeftuin-project van Defensie, waarbij skills-mobiliteit  een cruciale rol speelt. Van der Sneppen vertelt hierover: “De urgentie bij Defensie is groot: de organisatie moet de komende jaren groeien van zo’n 70.000 naar 120.000 medewerkers.” Hij legt uit dat deze wervingsopgave ligt bij het Defensie Communicatie en Personeelslogistiek  Centrum (DCPL), de afdeling die “paars werft”: voor álle krijgsmachtonderdelen. 

• Lees ook: Pilot met skillsbased werven: ‘Defensie wordt de grootste opleider van Nederland’

Voor de proeftuin werd bewust gekozen voor een uitdagende doelgroep: NEET-jongeren (18–27 jaar), vaak zonder diploma of toekomstplan. Om deze groep te bereiken, werd een aansprekend filmpje verspreid via TikTok en Instagram. Het bleek een schot in de roos: het werd massaal bekeken en gedeeld – niet alleen door jongeren, maar ook door dertigers, veertigers en vijftigers. De boodschap sprak dus een bredere doelgroep aan dan oorspronkelijk beoogd.”

“Niet iedereen zette echter meteen de stap naar de online skillstest”, vertelt hij. “Voor sommigen was  die drempel net iets te hoog. Daarom organiseerden we ook persoonlijke voorlichtingssessies, soms met partner of ouders erbij. In die veilige setting konden we dieper het gesprek voeren. Wat opviel was  dat kandidaten graag willen werken, maar niet meer terugwillen naar de traditionele schoolbanken. “Ze beschikten vaak over waardevolle ervaring, maar misten een afgeronde of passende opleiding.” 

De bredere context binnen Defensie sluit hier naadloos op aan. Tijdens de conferentie ‘Samen  verder met het Integraal Skillspaspoort’ in november 2024 benadrukte Marijke van der Krogt,  programmamanager bij Defensie, dat het bij instroom en scholing steeds meer draait om “skills boven papier”. De proeftuin past precies in die beweging: diploma’s zijn niet langer doorslaggevend, het gaat om de daadwerkelijke skills en motivatie van kandidaten. 

“De skillsgaps die daarbij zichtbaar worden, vragen om een gerichte aanpak. Precies daar sluit NCOI’s  nieuwste studiemethode MBO Ophetwerk® op aan: een leerweg die perfect past bij de doelgroep.” 

MBO Ophetwerk®: Leren door te doen

MBO Ophetwerk® is fundamenteel anders dan traditionele mbo-opleidingen. Geen klassikale  lessen, geen thuisstudie of e-learningmodules. In plaats daarvan komen alle onderwerpen uit het  kwalificatiedossier aan bod op de werkvloer. 

“Studenten leren al werkend”, vertelt Venema. “In het begin onder begeleiding van een collega,  praktijkopleider of leermeester, later steeds zelfstandiger. Zo bouwen ze stap voor stap hun skills op. Eerst bekijken we wat een student al beheerst en zelfstandig kan uitvoeren. Daardoor ligt de focus volledig op de skills die nog ontbreken. Dat maakt leren niet alleen efficiënter, maar ook leuker.” Het resultaat: veel minder verletkosten voor werkgevers, zicht op een volledig mbo-diploma en microcredentials in de persoonlijke SkillsWallet. “Geen schoolbanken, maar leren door te doen. Dat past precies bij de doelgroep: doeners die liever praktisch aan de slag gaan.” 

Disruptief onderwijs als katalysator 

De samenwerking met Defensie laat zien hoe onderwijsinstellingen een katalyserende rol kunnen  spelen in de transitie naar een skillsbased arbeidsmarkt. Venema: “Door flexibel en disruptief te  organiseren, maken opleiders als NCOI het mogelijk om pilots te starten, experimenten te draaien en  resultaten op te schalen. Dat doen we niet sinds gisteren: al 30 jaar lang vernieuwt NCOI het leren,  met dezelfde overtuiging dat onderwijs anders moet.” 

Volgens haar wordt daarmee de rol van onderwijs fundamenteel anders: 

• Van leverancier van diploma’s, naar partner in skillsontwikkeling. 
• Van lange trajecten naar continu en modulair leren. 
• Van achter de feiten aanlopen naar proactief inspelen op de dynamiek van de arbeidsmarkt. “Het onderwijs wordt zo geen rem, maar juist een versneller van de transitie waar het ISP voor staat.” 

Vooruitblik: van proeftuin naar systeemverandering

Het ISP-rapport maakt duidelijk dat kleinschalige pilots en proeftuinen noodzakelijk zijn om  systeemtransities op gang te brengen. Maar de uitdaging is om die pilots ook echt op te schalen en te  institutionaliseren. “Het proeftuin-project voor Defensie is een eerste stap”, zegt Van der Sneppen. “De volgende stap is  verbreding naar andere sectoren: zorg, techniek, transport, logistiek. Overal waar skills cruciaal zijn –  en dat is bijna overal – kan disruptief leren het verschil maken.” 

Naar een skills-ecosysteem

Het uiteindelijke droombeeld is een breed ecosysteem van marktsectoren en grote werkgevers. Niet  langer gevangen binnen de muren van hun eigen organisatie, maar juist met onderlinge uitwisseling  van medewerkers. Van der Sneppen: “De gemeenschappelijke taal die dit mogelijk maakt is skills based evidence: objectieve data over skills die de overstap naar een andere functie of sector  transparant en haalbaar maken. 

• Lees ook: Derde conferentie Integraal Skillspaspoort: matchen op basis van skills werkt

We zien de eerste contouren nu al. Werkgevers uit andere sectoren hebben zich in navolging van het  proeftuin-project voor Defensie gemeld met de wens om aan te haken. Hetzelfde principe kan ook hen helpen de structurele tekorten op de arbeidsmarkt tegen te gaan.” 

Een APK voor skills

Een ander belangrijk uitgangspunt is dat het niet gaat om een eenmalig meetmoment. “Skills zijn  dynamisch: ze groeien, verschuiven en slijten in de loop van een loopbaan. Daarom zou een APK  voor skills onderdeel moeten worden van de cyclus van werken en leren. Net zoals een auto periodiek wordt gekeurd, zouden werkenden regelmatig hun skills kunnen laten bijwerken en actualiseren. Zo  blijft de match met de arbeidsmarkt geborgd.” 

NCOI wil als pionier laten zien dat het anders kan en moet. Het proefproject voor Defensie bewijst  dat disruptief leren niet alleen werkt, maar ook direct waarde toevoegt voor individu, organisatie en  maatschappij. 

“Laat onderwijs niet langer de achterblijver zijn, maar de motor van verandering”, zegt Venema. “We  zien dat het oude denken niet meer werkt op de arbeidsmarkt van nu. Diploma’s en cv’s vertellen slechts een deel van het verhaal. Het is tijd om ook te kijken naar talent en potentieel. Wie inzet op skills, investeert in mensen en een toekomstbestendige samenleving. Zo bouwen we samen aan een  arbeidsmarkt die niet alleen vandaag, maar ook morgen werkt.”

Alles weten over skills en de arbeidsmarkt? Lees ons HRMorgen-dossier