AI maakt solliciteren makkelijker, maar dreigt matching te verslechteren

AI-tools maken het voor werkzoekenden eenvoudiger om een sterke sollicitatiebrief te schrijven en voor recruiters om sollicitaties sneller te verwerken. Toch kan diezelfde technologie de matching tussen werkgevers en werknemers juist verstoren, zo blijkt uit onderzoek. Till Wicker, Niccolò Zaccaria, Giuseppe Musillo en Kian Abbas Nejad, allen promovendus aan Tilburg University, schrijven in hun artikel op ESB dat wijdverbreid AI-gebruik door zowel sollicitanten als bedrijven kan leiden tot slechtere aannamebeslissingen en welvaartsverlies.

Sollicitatiebrieven worden mooier, maar minder informatief

Nederlandse bedrijven leunen bij de screening van sollicitanten nog vooral op cv’s en sollicitatiebrieven. Till Wicker en collega’s schrijven in een artikel op ESB dat de brede beschikbaarheid van Large Language Models (LLM’s) zoals ChatGPT dat proces fundamenteel verandert. Meer dan de helft van de werkzoekenden gebruikt inmiddels AI-tools tijdens het sollicitatieproces.

Na onderzoek onder recruiters van Philips, PwC, VodafoneZiggo en Rabobank vonden de auteurs dat toegang tot ChatGPT de gemiddelde kwaliteit van sollicitatiebrieven verbeterde. Toch vertaalde dit zich niet in meer uitnodigingen voor gesprekken bij veelbelovende kandidaten. ChatGPT verbeterde vooral gestandaardiseerde onderdelen zoals de inleiding en afsluiting, terwijl het cruciale aspect voor recruiters, de motivatie van de sollicitant, nauwelijks overtuigender werd. Sterker nog, de door AI ondersteunde brieven werden gemiddeld minder leesbaar door langere woorden en complexere taal.

• Lees ook: Je vacaturetekst kan straks tegen je werken. Waarom geef je ’m dan aan AI?

De auteurs wijzen in hun ESB-artikel op een breder patroon: doordat AI zwakkere kandidaten helpt om verzorgde sollicitaties te produceren, verkleinen de zichtbare verschillen tussen kandidaten. Voor recruiters wordt het daardoor lastiger om de sterkste kandidaten te onderscheiden van de rest, precies het probleem dat sollicitatiebrieven ooit moesten oplossen.

Ook bedrijven zetten AI breed in

Niet alleen werkzoekenden, ook bedrijven omarmen AI massaal. Uit een Amerikaanse enquête onder ruim duizend wervingsmanagers bleek dat 99 procent AI in minstens een deel van het wervingsproces gebruikt. Giuseppe Musillo en collega’s beschrijven in hun artikel op ESB dat dit twee kanten heeft.

Aan de positieve kant kan AI-ondersteunde screening en gestructureerde gespreksvoering tot betere aannames leiden. Zo kregen sollicitanten in een wervingstraject voor leraren in Ghana vaker een baan aangeboden wanneer LLM’s meehielpen bij de screening. In een ander onderzoek onder meer dan 70.000 sollicitanten hadden kandidaten die door een AI-spraakagent waren geïnterviewd een grotere kans om daadwerkelijk aangenomen te worden.

Toch signaleren promovendi in hun ESB-artikel ook een keerzijde: doordat sollicitatiebrieven steeds meer op elkaar gaan lijken, worden bedrijven gedwongen meer gewicht toe te kennen aan latere arbeidsintensievere fasen zoals gesprekken en aanvullende testen. De totale kosten van het wervingsproces kunnen daardoor juist toenemen.

Welvaartsverlies wanneer beide kanten AI gebruiken

Het meest verontrustende resultaat volgt wanneer sollicitanten én bedrijven allebei op grote schaal AI inzetten. De onderzoekers schatten dat het gebruik van LLM’s door werkzoekenden de totale welvaart in het matchingproces met ongeveer een procent kan verlagen, doordat bedrijven onduidelijkere signalen ontvangen en gemiddeld slechtere aannamebeslissingen nemen.

Het risico wordt groter wanneer bedrijven op hun beurt AI inzetten om sollicitaties te beoordelen. De vier onderzoekers vonden dat ChatGPT sollicitatiebrieven die met AI zijn geschreven consequent positiever beoordeelt en deze kandidaten vaker uitnodigt voor een gesprek, een vertekening ten gunste van AI-gebruikers. Bovendien groeit de zorg over ongelijke toegang: vooral jongvolwassenen en mannen behoren tot de meest fervente AI-gebruikers, en de krachtigste AI-modellen vereisen vaak een betaald abonnement.

Wat kunnen HR en HRTech doen?

Voor de HRTech-sector biedt het artikel concrete aanknopingspunten. De auteurs bespreken een Europese discussie over een meldplicht voor LLM-gebruik, waarbij zowel sollicitanten als bedrijven moeten aangeven of en hoe AI is ingezet. Onder de recruiters in het onderzoek was bijna vijftig procent hier al voorstander van.

Daarnaast raden de auteurs bedrijven aan minder te vertrouwen op opgepoetste formuleringen en meer te investeren in ‘AI-bestendige’ beoordelingsmethoden die motivatie, oordeelsvermogen en vaardigheden directer blootleggen. Gestructureerde sollicitatiegesprekken, eventueel ondersteund door AI, kunnen daarbij een grotere rol gaan spelen. Ook AI-detectiesoftware kan bedrijven helpen om door mensen geschreven tekst te onderscheiden van AI-gegenereerde tekst.

• Lees ook: Waarom AI geen tech-vraagstuk is, maar een mensvraagstuk

De belangrijkste waarschuwing van de onderzoekers: bedrijven moeten voorzichtig zijn met het volledig delegeren van wervingsbeslissingen aan AI. Wanneer LLM’s zelfstandig selecteren en aannemen, vergroot dat het risico dat verstoringen in de informatie worden versterkt. Ondersteunt AI juist het menselijk oordeel, dan kan het de blinde vlekken van recruiters verkleinen en tot sterkere aannames leiden.

De kernboodschap van Wicker, Zaccaria, Musillo en Nejad is dat AI in werving geen neutrale efficiëntieslag is. De technologie herschrijft de signalen waarop de arbeidsmarkt al decennialang vertrouwt, en dat vraagt om bewuste keuzes van zowel bedrijven als beleidsmakers om werving open, eerlijk en informatief te houden.

Bron: Till Wicker, Niccolò Zaccaria, Giuseppe Musillo en Kian Abbas Nejad, “AI maakt solliciteren makkelijker, maar matching moeilijker”, ESB, 29 juli 2026.